Ẩn mình dưới những con phố nhộn nhịp của Istanbul, Basilica Cistern hiện lên như một “viên ngọc ngầm” đầy mê hoặc. Công trình cổ đại với hàng trăm cột đá trầm mặc, ánh đèn phản chiếu trên mặt nước tĩnh lặng và những truyền thuyết bí ẩn đã tạo nên một không gian vừa huyền ảo vừa mang đậm dấu ấn lịch sử Byzantine. Bước xuống nơi này, du khách như lạc vào một thế giới khác – nơi quá khứ nghìn năm vẫn âm thầm chảy dưới lòng thành phố.
Ẩn mình dưới lòng đất của khu phố cổ “Sultanahmet” thuộc thành phố Istanbul, Basilica Cistern là một trong những công trình kỳ lạ và cuốn hút nhất của thế giới cổ đại. Không giống những cung điện, đền đài hay thánh đường nguy nga vươn lên bầu trời, công trình này lại tồn tại như một “cung điện ngầm”, nơi ánh sáng yếu ớt phản chiếu trên mặt nước tĩnh lặng giữa hàng trăm cột đá cổ kính. Khi bước xuống cầu thang dẫn vào bể chứa nước này, du khách như rời khỏi nhịp sống ồn ào của thành phố hiện đại để bước vào một không gian khác – nơi thời gian dường như ngưng lại giữa những khối đá đã tồn tại hơn một thiên niên kỷ. Bầu không khí ẩm mát, tiếng nước nhỏ giọt và ánh đèn vàng dịu nhẹ khiến toàn bộ không gian mang vẻ đẹp vừa trầm mặc vừa huyền bí.
Công trình này được xây dựng vào thế kỷ VI dưới thời trị vì của hoàng đế Justinian I của Đế quốc Byzantine, khi Constantinople – tên gọi cũ của thành phố Istanbul – là một trong những đô thị lớn và quan trọng nhất thế giới. Để đảm bảo nguồn nước ổn định cho thành phố trong những thời kỳ hạn hán hoặc chiến tranh, người Byzantine đã xây dựng một hệ thống bể chứa nước ngầm khổng lồ. Basilica Cistern là bể chứa lớn nhất còn tồn tại cho đến ngày nay, với diện tích gần 10.000m2 và khả năng chứa khoảng 80.000m3 nước. Nguồn nước được dẫn từ rừng Belgrade ở phía Bắc thành phố thông qua hệ thống cầu dẫn nước cổ đại kéo dài hàng chục kilomet. Khi nhìn vào quy mô của công trình này, người ta không khỏi ngạc nhiên trước trình độ kỹ thuật và tầm nhìn quy hoạch của những kỹ sư cách đây hơn 1.500 năm.
Bước vào bên trong Basilica Cistern, điều gây ấn tượng mạnh nhất là rừng cột đá khổng lồ gồm 336 cột cẩm thạch xếp thành 12 hàng thẳng tắp. Mỗi cột cao khoảng 9m và mang những phong cách kiến trúc khác nhau như Corinthian hay Ionic. Nhiều cột được tái sử dụng từ các công trình cổ hơn, vì vậy hình dáng và hoa văn của chúng không hoàn toàn giống nhau, tạo nên một vẻ đẹp pha trộn độc đáo. Mặt nước nông dưới chân các cột phản chiếu ánh đèn và bóng đá, khiến toàn bộ không gian giống như một đại sảnh cổ chìm dưới mặt nước. Những lối đi bằng gỗ được xây dựng để du khách có thể khám phá bể chứa nước mà không làm ảnh hưởng đến cấu trúc nguyên bản của công trình. Khi đứng giữa không gian ấy, người ta dễ dàng cảm nhận được sự hùng vĩ lặng lẽ của một công trình từng đóng vai trò sống còn đối với cả một đế chế.
Ở góc sâu nhất của bể chứa nước, hai khối đá chạm khắc hình “Medusa” – nhân vật nổi tiếng trong “Thần thoại Hy Lạp” – đã trở thành chi tiết bí ẩn nhất của công trình. Một đầu Medusa được đặt nằm ngang, trong khi đầu còn lại lại bị đặt lật ngược hoàn toàn. Không có ghi chép lịch sử nào giải thích rõ ràng vì sao những khối đá này lại được đặt theo cách kỳ lạ như vậy. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đây chỉ đơn giản là vật liệu tái sử dụng từ các công trình cổ bị phá hủy, nên người xây dựng đặt chúng theo bất kỳ hướng nào phù hợp với kết cấu. Tuy nhiên, cũng có giả thuyết cho rằng việc xoay ngược đầu Medusa nhằm vô hiệu hóa quyền năng của nàng, bởi theo truyền thuyết, ánh mắt của Medusa có thể biến bất kỳ ai nhìn vào thành đá. Dù nguyên nhân thực sự là gì, hai đầu Medusa vẫn luôn thu hút sự tò mò của du khách và trở thành biểu tượng nổi tiếng nhất của Basilica Cistern.
Sau khi Constantinople thất thủ năm 1453 và thành phố chuyển sang thời kỳ của Đế quốc Ottoman, bể chứa nước dần mất đi vai trò ban đầu và rơi vào quên lãng. Trong nhiều thế kỷ, người dân sống phía trên thậm chí không biết rằng dưới chân họ tồn tại một công trình khổng lồ như vậy. Có những câu chuyện kể rằng cư dân trong khu vực đôi khi thả xô xuống những khe hở dưới sàn nhà để kéo lên nước hoặc thậm chí là cá từ bể chứa. Đến thế kỷ XVI, học giả người Pháp “Petrus Gyllius” đã khám phá lại nơi này khi nghiên cứu về di tích Byzantine ở Istanbul. Từ đó, Basilica Cistern dần được chú ý trở lại và trải qua nhiều lần trùng tu trước khi mở cửa cho công chúng tham quan.
Ngày nay, Basilica Cistern không chỉ đơn thuần là một di tích lịch sử, mà còn trở thành một trong những điểm tham quan độc đáo và hấp dẫn bậc nhất của Istanbul. Công trình nằm ngay tại khu vực trung tâm lịch sử của thành phố, chỉ cách những biểu tượng kiến trúc nổi tiếng như Hagia Sophia, Blue Mosque và Topkapi Palace một quãng đi bộ ngắn. Chính vị trí đặc biệt này đã biến nơi đây thành một phần quan trọng của quần thể di sản văn hóa – lịch sử đặc sắc của Thổ Nhĩ Kỳ.
Bước xuống những bậc thang dẫn vào lòng đất, du khách như rời xa nhịp sống sôi động trên mặt phố để bước vào một không gian hoàn toàn khác. Bên trong bể chứa nước cổ đại là hàng trăm cột đá sừng sững, ánh đèn vàng dịu nhẹ phản chiếu trên mặt nước tĩnh lặng, tạo nên khung cảnh huyền ảo và đầy mê hoặc. Sự tĩnh lặng sâu thẳm, âm thanh nhỏ giọt của nước cùng những câu chuyện truyền thuyết về các đầu tượng Medusa khiến nơi đây giống như một thế giới ngầm bí ẩn, nơi lịch sử, kiến trúc và huyền thoại giao hòa trong bầu không khí trầm mặc của thời gian.
Hãy Book Tour Thổ Nhĩ Kỳ của Viet Viet Tourism để một lần tận mắt khám phá “viên ngọc ngầm” độc đáo này và cảm nhận vẻ đẹp huyền bí của Istanbul – thành phố nơi Đông và Tây gặp gỡ!