Ngược dòng thời gian đến Tono, vùng đất đậm màu sắc văn hóa dân gian của Nhật Bản, nơi những câu chuyện thần thoại, truyền thuyết kỳ bí và thế giới tâm linh được lưu truyền qua bao thế hệ. Giữa khung cảnh làng quê thanh bình, những phong tục cổ xưa và dấu tích văn hóa truyền thống, Tono mở ra hành trình khám phá đầy cuốn hút về trí tưởng tượng phong phú, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người Nhật.
Nằm giữa khung cảnh núi rừng hùng vĩ của vùng Kitakami, thuộc tỉnh Iwate, miền Bắc Nhật Bản, thành phố Tono là điểm đến đặc biệt dành cho những ai yêu thích văn hóa dân gian và những câu chuyện huyền bí. Không chỉ sở hữu cảnh quan đồng quê thanh bình với những cánh đồng rộng lớn, dòng suối trong lành và ngôi làng cổ kính, nơi đây còn lưu giữ kho tàng truyền thuyết phong phú về yêu quái, thần linh và các sinh vật siêu nhiên. Những phong tục lâu đời cùng tín ngưỡng gắn bó mật thiết với thiên nhiên đã tạo nên bản sắc riêng, đưa Tono trở thành một trong những vùng đất tiêu biểu để tìm hiểu đời sống tinh thần của người Nhật xưa.

Nhắc đến Tono, không thể bỏ qua “Tono Monogatari” (Truyện kể Tono), tác phẩm nổi tiếng được nhà nghiên cứu Yanagita Kunio xuất bản năm 1910. Cuốn sách tập hợp hơn một trăm câu chuyện, giai thoại và tín ngưỡng được lưu truyền tại địa phương, góp phần đặt nền móng cho ngành nghiên cứu văn hóa dân gian Nhật Bản hiện đại. Trong quá trình công tác và nghiên cứu tại các vùng nông thôn, Yanagita có cơ hội gặp gỡ Sasaki Kizen, một người am hiểu sâu sắc những câu chuyện truyền thống của Tono. Từ những tư liệu do Sasaki kể lại, ông đã ghi chép và biên soạn thành tác phẩm có giá trị đặc biệt này. “Tono Monogatari” nổi tiếng với những câu chuyện về các sinh vật huyền bí như Kappa – thủy quái sống dưới nước, Zashiki Warashi – linh hồn trẻ em được cho là mang đến may mắn và thịnh vượng cho gia đình, hay Yuki-onna – nữ yêu quái tuyết bí ẩn. Đặc biệt, nhiều câu chuyện được gắn với những địa danh có thật tại Tono, khiến tác phẩm không chỉ mang giá trị văn học mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho những chuyến hành trình khám phá vùng đất huyền thoại này.

Để tìm hiểu sâu hơn về kho tàng truyền thuyết địa phương, Bảo tàng Văn học Dân gian Tono là điểm dừng chân đáng chú ý. Tại khu trưng bày Mukashi-banashi-gura (Kho truyện cổ), những câu chuyện dân gian được tái hiện thông qua tranh minh họa, nghệ thuật cắt giấy, âm thanh và video. Không gian này được cải tạo từ một nhà kho cũ của cơ sở sản xuất rượu Sake, mang đến bầu không khí hoài cổ và có phần kỳ bí. Du khách có thể bắt gặp hình tượng Tengu với khuôn mặt đỏ, chiếc mũi dài và đôi cánh lớn, vốn là sinh vật siêu nhiên gắn liền với núi rừng trong tín ngưỡng Nhật Bản. Đáng chú ý hơn là Zashiki Warashi, linh hồn trẻ em thường được cho là trú ngụ trong những ngôi nhà cổ. Theo truyền thuyết, gia đình có sự hiện diện của linh hồn này sẽ gặp nhiều may mắn, cuộc sống sung túc và bình an. Bên cạnh đó, Yuki-onna cũng là nhân vật gây ấn tượng với vẻ đẹp lạnh lùng, thường xuất hiện giữa những đêm đông giá rét và được kể là có thể khiến người lữ hành chết cóng bằng hơi thở lạnh buốt.

Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày, bảo tàng còn có Nhà hát Tono-za, nơi các nghệ nhân trình diễn những câu chuyện dân gian bằng giọng kể mang âm hưởng phương ngữ địa phương. Cách nhấn nhá và biểu đạt giàu cảm xúc giúp những truyền thuyết cổ trở nên sống động, mang đến trải nghiệm văn hóa thú vị cho khách tham quan.

Hành trình tìm hiểu thế giới truyền thuyết sẽ thêm trọn vẹn khi du khách ghé thăm khu triển lãm Yanagita Kunio, nơi giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của nhà nghiên cứu đã đưa những câu chuyện dân gian Tono đến với công chúng. Không gian này gắn với các công trình lịch sử như lữ quán Kozen, nơi Yanagita từng lưu trú trong quá trình thu thập tư liệu và biên soạn “Tono Monogatari”. Tại đây, du khách có thể tìm hiểu những hình ảnh, tài liệu, vật dụng cá nhân và các dấu mốc quan trọng trong cuộc đời ông. Những đoạn phim giới thiệu cũng góp phần tái hiện hành trình nghiên cứu văn hóa dân gian, từ các chuyến đi thực địa đến quá trình ghi chép phong tục và tín ngưỡng địa phương. Thông qua những tư liệu được lưu giữ, du khách có thể hiểu rõ hơn giá trị của tác phẩm cũng như những đóng góp của Yanagita trong việc bảo tồn các câu chuyện truyền khẩu có nguy cơ mai một theo thời gian.

Rời không gian bảo tàng, Công viên Denshoen là điểm đến thích hợp để khám phá kiến trúc và nếp sống nông thôn truyền thống của Tono. Khuôn viên tái hiện cuộc sống của cư dân địa phương trong quá khứ với những ngôi nhà gỗ, vật dụng sinh hoạt và công trình kiến trúc cổ. Nổi bật tại đây là ngôi nhà của gia tộc Kikuchi, được xây dựng từ thế kỷ XVIII và được công nhận là Tài sản văn hóa quan trọng của Nhật Bản. Công trình mang kiểu kiến trúc Nanbu-magariya, đặc trưng bởi khu nhà chính nối liền với chuồng ngựa tạo thành hình chữ L. Cách bố trí này phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa người dân vùng Tohoku và loài ngựa, vốn giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, vận chuyển cũng như đời sống gia đình. Trong điều kiện khí hậu lạnh giá, việc xây dựng chuồng ngựa liền kề nhà ở còn giúp người dân thuận tiện chăm sóc và bảo vệ vật nuôi.

Nối liền với ngôi nhà của gia tộc Kikuchi là Đền Oshira-dou, nơi thờ phụng Oshirasama – những vị thần bảo hộ gắn với ngựa, nghề nuôi tằm và sự thịnh vượng. Bên trong đền có cây thiêng cùng khoảng 1.000 hình tượng Oshirasama được trang trí bằng những mảnh vải nhiều màu sắc. Tín ngưỡng này bắt nguồn từ một truyền thuyết kể về cô gái đem lòng yêu một con ngựa trong gia đình. Khi phát hiện mối quan hệ ấy, người cha tức giận và sát hại con vật, khiến cô gái vô cùng đau buồn. Theo câu chuyện, cô ôm lấy xác ngựa rồi cùng con vật bay lên trời, hóa thành thần bảo hộ. Sau đó, cô trở về trong giấc mơ để hướng dẫn người cha nuôi tằm bằng lá dâu, giúp nghề trồng dâu nuôi tằm phát triển. Từ câu chuyện này, hình tượng Oshirasama thường được tạo thành từ những thanh gỗ nhỏ khắc hình cô gái và ngựa, bên ngoài phủ những mảnh vải cầu nguyện. Du khách đến Denshoen có thể tìm hiểu cách tạo hình các vị thần và tham gia phong tục đặt vải cầu nguyện lên những hình tượng Oshirasama, qua đó trải nghiệm một nét tín ngưỡng độc đáo của vùng Tohoku.

Một địa điểm khác gắn liền với thế giới yêu quái trong Tono Monogatari là hồ Kappa-buchi, nằm phía sau Chùa Jokenji và cách ga Tono khoảng 10 phút di chuyển bằng ô tô. Hồ nước nhỏ được bao quanh bởi cây cối xanh tươi, mang vẻ đẹp yên bình nhưng cũng đầy bí ẩn. Theo dân gian Nhật Bản, Kappa là thủy quái sống ở sông suối và ao hồ, có thân hình nhỏ bé, chiếc mỏ giống mỏ rùa, mai cứng trên lưng và một hõm chứa nước trên đỉnh đầu. Chúng đặc biệt yêu thích dưa chuột, thường được miêu tả là những sinh vật tinh nghịch nhưng đôi khi cũng gây rắc rối cho con người. Đến hồ Kappa-buchi, du khách có thể tham gia hoạt động câu Kappa bằng dưa chuột, một trải nghiệm vui nhộn được tổ chức dựa trên truyền thuyết địa phương.

Gần hồ Kappa-buchi, Chùa Jokenji còn gây chú ý với tượng Koma-inu có hõm trên đỉnh đầu để chứa nước. Theo truyền thuyết, một chú Kappa từng sử dụng nước trên đầu giúp dân làng dập lửa sau một trận hỏa hoạn, tạo nên câu chuyện thú vị gắn với bức tượng đặc biệt này.

Không chỉ có những câu chuyện về yêu quái, Tono còn sở hữu nhiều địa điểm tự nhiên gắn với các truyền thuyết cổ xưa, tiêu biểu là Tsuzuki Ishi. Nằm giữa không gian núi rừng, tảng đá này từng được nhắc đến trong “Tono Monogatari” và gây ấn tượng bởi cấu trúc khác thường. Khối đá lớn có chiều dài 7m, rộng 5m rộng và cao 2m, nằm cân bằng trên hai tảng đá nhỏ bên dưới, tạo nên hình dáng tưởng chừng khó tin. Nguồn gốc của Tsuzuki Ishi đến nay vẫn chưa được xác định rõ ràng. Một số giả thuyết dân gian cho rằng đây có thể là dấu tích của một công trình cự thạch cổ, trong khi truyền thuyết khác gắn tảng đá với Benkei, chiến binh nổi tiếng trong lịch sử và văn học Nhật Bản, người được biết đến là tùy tùng trung thành của tướng quân Minamoto no Yoshitsune. Những câu chuyện kỳ bí cùng cấu trúc đá độc đáo đã khiến nơi đây trở thành điểm tham quan hấp dẫn đối với những người yêu thích lịch sử và truyền thuyết. Ngày nay, Tsuzuki Ishi được thành phố Tono bảo vệ như một di tích tự nhiên có giá trị.

Nếu muốn cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của làng quê Nhật Bản thời xưa, du khách có thể ghé thăm Tono Furusato. Đây là không gian tái hiện một ngôi làng nông nghiệp thời Edo (1603-1868), nổi bật với những ngôi nhà gỗ mái lợp tranh, hàng rào truyền thống và khu vực sinh hoạt được bố trí giữa cảnh quan thiên nhiên rộng mở. Những căn nhà Magariya có kiến trúc hình chữ L tiếp tục là điểm nhấn đáng chú ý, phản ánh tập quán sinh hoạt gắn liền với hoạt động chăn nuôi ngựa của cư dân vùng Tohoku. Tại công trình Kimoiri-no-ie, du khách có thể tìm hiểu thêm về việc chăm sóc ngựa và những câu chuyện dân gian liên quan đến linh hồn Zashiki Warashi. Nhờ khung cảnh cổ kính, Tono Furusato còn được lựa chọn làm bối cảnh cho một số bộ phim và chương trình truyền hình Nhật Bản. Vào những thời điểm nhất định trong năm, nơi đây cũng tổ chức các hoạt động văn hóa lấy cảm hứng từ truyền thuyết Zashiki Warashi, trong đó có chương trình hóa trang dành cho khách tham quan.

Bên cạnh những địa điểm văn hóa và truyền thuyết, Tono còn hấp dẫn du khách bởi các trải nghiệm lưu trú tại nông trại, nơi mọi người có thể hòa mình vào cuộc sống thường ngày của cư dân địa phương. Thay vì chỉ tham quan trong ngày, du khách có thể nghỉ lại tại những trang trại gia đình, cùng chủ nhà làm nông, chăm sóc vật nuôi và thưởng thức các món ăn chế biến từ nguyên liệu tươi ngon. Tại Milk-Inn, khách tham quan có thể thử vắt sữa bò, thu hoạch rau củ và nấm hoặc tìm hiểu những hoạt động liên quan đến sản xuất nông nghiệp. Trang trại Mizuki lại gây ấn tượng với khung cảnh đồng quê thanh bình, những bữa ăn từ nông sản địa phương và trải nghiệm làm dép rơm truyền thống. Trong khi đó, Sozukuri-tei mang đến nhiều hoạt động như trồng rau, chăm sóc hoa, làm quen với trang phục kimono, cưỡi ngựa và nấu ăn theo mùa. Đối với những người yêu thích ẩm thực, trang trại Omori-ke là nơi có thể trải nghiệm thu hoạch cà chua, rau củ, tự làm Pizza từ nông sản và thưởng thức kem chế biến từ nguyên liệu theo mùa. Một số chương trình vào mùa đông còn giới thiệu nghệ thuật thủ công Ikkanbari, kỹ thuật tạo hình đồ vật bằng giấy và sơn phủ. Những hoạt động này không chỉ giúp du khách hiểu hơn về đời sống nông nghiệp Nhật Bản mà còn mang đến cơ hội giao lưu với người dân địa phương, tận hưởng kỳ nghỉ thư thái giữa thiên nhiên trong lành.
Tono không chỉ là vùng đất của những truyền thuyết kỳ bí mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa và nếp sống truyền thống của miền Bắc Nhật Bản. Từ *Tono Monogatari*, bảo tàng văn học dân gian đến những ngôi làng cổ, đền thờ và hồ nước gắn với yêu quái Kappa, mỗi địa điểm đều mở ra một câu chuyện thú vị về thế giới tâm linh trong quan niệm của người Nhật xưa. Cảnh sắc nơi đây cũng thay đổi theo từng mùa, từ những cánh đồng xanh tươi vào mùa xuân, núi rừng rực rỡ sắc vàng đỏ khi thu sang đến khung cảnh tuyết trắng tĩnh lặng trong mùa đông. Nếu muốn khám phá một Nhật Bản khác biệt, tránh xa sự náo nhiệt của các đô thị lớn và tìm hiểu sâu hơn về văn hóa dân gian, Tono chắc chắn là điểm đến đáng trải nghiệm. Hãy book Tour Nhật Bản của Viet Viet Tourism để khám phá vùng đất huyền thoại này, lắng nghe những câu chuyện cổ xưa và lưu giữ những kỷ niệm đáng nhớ giữa thiên nhiên thanh bình của “xứ sở hoa anh đào”!

