Jintan: Từ phát minh thời Minh Trị đến biểu tượng dược phẩm Nhật Bản

Ra đời từ thời Minh Trị, Jintan (仁丹) từng được biết đến với tên gọi “viên thuốc bạc” nhờ hình dáng nhỏ bé, ánh bạc đặc trưng và sự tiện lợi khi sử dụng. Trải qua hơn một thế kỷ, sản phẩm này vẫn hiện diện trong đời sống người Nhật, trở thành một dấu ấn thú vị của lịch sử dược phẩm và văn hóa sinh hoạt tại “xứ sở hoa anh đào”.

Ra đời từ năm 1905, Jintan (仁丹) là một trong những sản phẩm lâu đời gắn liền với lịch sử ngành dược phẩm Nhật Bản. Được phát triển bởi Morishita Jintan, thương hiệu có trụ sở tại Osaka, sản phẩm ban đầu được giới thiệu dưới dạng thuốc viên thảo dược dùng mang theo bên người. Trải qua nhiều lần cải tiến, Jintan dần trở nên quen thuộc với hình ảnh những viên tròn nhỏ xíu, đường kính chỉ khoảng 2 mm, bên ngoài phủ một lớp bạc óng ánh và tỏa hương thơm đặc trưng của dược liệu. Tuy có kích thước khiêm tốn, mỗi viên lại chứa sự kết hợp của nhiều thành phần thảo dược cùng kỹ thuật chế biến được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ngày nay, Jintan vẫn được sản xuất và phân phối tại Nhật Bản, vừa là một sản phẩm chăm sóc khoang miệng, vừa gợi nhắc về một phần ký ức sinh hoạt của nhiều gia đình Nhật. Đặc biệt, hình ảnh lọ thuốc nhỏ với những viên bạc li ti đã trở thành dấu ấn nhận diện của thương hiệu suốt nhiều thập kỷ.

Theo thông tin của nhà sản xuất, Jintan hiện được xếp vào nhóm sản phẩm quasi-drug của Nhật Bản, thuộc loại chế phẩm làm sạch và tạo cảm giác dễ chịu trong khoang miệng. Sản phẩm được công bố có công dụng hỗ trợ cải thiện hơi thở có mùi, cảm giác khó chịu, say rượu, buồn nôn, nôn ói, chóng mặt và say tàu xe cùng một số biểu hiện khác theo nhãn hướng dẫn. Vì vậy, Jintan không đơn thuần là một loại kẹo bạc hà dùng để tạo hương thơm mà có thành phần và công dụng được nhà sản xuất công bố theo quy định đối với nhóm sản phẩm này. Tuy nhiên, người dùng cần đọc kỹ hướng dẫn, tuân thủ liều lượng và không xem sản phẩm như thuốc điều trị thay thế cho việc thăm khám y tế khi có triệu chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng.

Điểm đặc biệt làm nên hương vị riêng của Jintan là công thức phối hợp 16 loại dược liệu được tuyển chọn. Trong số các thành phần được nhà sản xuất giới thiệu có cam thảo, quế, đinh hương, gừng, hồi, mộc hương và một số nguyên liệu thảo dược khác, kết hợp với menthol cùng tinh dầu bạc hà để tạo nên mùi thơm đặc trưng. Mỗi thành phần góp phần tạo ra một sắc thái riêng, khiến hương vị của viên Jintan không giống những loại kẹo ngậm thông thường. Khi mở lọ, người dùng có thể cảm nhận mùi thơm thảo mộc khá rõ, pha chút cay nồng và the mát. Vị giác khi thưởng thức cũng mang nhiều tầng hương khác nhau: chút cay ấm của gừng và quế, vị thơm đậm của các loại dược liệu, cảm giác mát của menthol và bạc hà, sau cùng là dư vị ngọt nhẹ. Cảm nhận cụ thể có thể khác nhau tùy từng người, nhưng nhìn chung Jintan mang hương vị thiên về thảo dược, có nét đắng và cay đặc trưng hơn so với những viên ngậm bạc hà có vị ngọt phổ biến hiện nay.

Chính sự khác biệt ấy khiến Jintan có thể tạo ấn tượng khá mạnh với những người lần đầu sử dụng. Nếu đã quen với các loại kẹo ngậm có vị ngọt dịu, thơm trái cây hoặc the mát rõ rệt, du khách có thể thấy hương vị của Jintan khá giống một chế phẩm thảo dược truyền thống. Tuy nhiên, với những người đã quen dùng sản phẩm này, mùi thơm và vị thuốc đặc trưng lại trở thành điều khó thay thế. Jintan thường được mang theo trong túi xách, cặp tài liệu hoặc đặt trong ngăn kéo bàn làm việc để sử dụng khi cần làm mới hơi thở, sau bữa ăn hoặc trong những khoảng nghỉ ngắn. Nhờ kích thước nhỏ, dễ bảo quản và cách sử dụng đơn giản theo hướng dẫn, sản phẩm từng trở thành vật dụng quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày của nhiều người Nhật, đặc biệt là những thế hệ đã gắn bó với thương hiệu từ lâu.

Câu chuyện ra đời của Jintan bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, trong giai đoạn Nhật Bản bước vào thời kỳ Minh Trị và có nhiều thay đổi về kinh tế, xã hội cũng như y tế. Năm 1893, ông Morishita Hiroshi thành lập cửa hàng dược phẩm Morishita Nanyodo tại Osaka, đặt nền móng cho doanh nghiệp sau này phát triển thành Morishita Jintan. Trong bối cảnh điều kiện chăm sóc sức khỏe còn nhiều hạn chế, các bệnh thông thường như cảm lạnh hay ngộ độc thực phẩm đôi khi cũng gây ra hậu quả nghiêm trọng. Ông Morishita nhận thấy nhu cầu về một loại chế phẩm dễ sử dụng, thuận tiện mang theo và có thể bảo quản trong thời gian dài. Ý tưởng này được khơi nguồn từ chuyến đi Đài Loan năm 1895, khi ông bắt gặp một loại thuốc viên truyền thống được người dân địa phương sử dụng phổ biến. Hình thức thuốc viên nhỏ gọn đã gợi cho ông hướng phát triển một sản phẩm phù hợp với nhu cầu của người dân Nhật Bản lúc bấy giờ.

Sau khi trở về, Morishita Hiroshi bắt đầu nghiên cứu công thức, lựa chọn nguyên liệu và tìm hiểu kỹ thuật sản xuất thuốc viên. Ông cũng nhận được sự hỗ trợ chuyên môn từ những người có kiến thức về dược học, trong đó có các chuyên gia Miwa Tokkan và Inoue Zenjiro. Quá trình nghiên cứu và hoàn thiện sản phẩm kéo dài nhiều năm, cuối cùng dẫn đến sự ra đời của Jintan vào ngày 11/2/1905. Phiên bản đầu tiên có tên “Akadairyū Jintan”, nghĩa là Jintan đỏ dạng viên lớn, với bề mặt được phủ lớp màu đỏ từ chất màu oxit sắt. Khác với hình dáng nhỏ bé và ánh bạc quen thuộc ngày nay, sản phẩm ban đầu được định hướng như một loại thuốc mang theo bên người, kết hợp công thức thảo dược với cách đóng gói thuận tiện. Đây cũng là thời điểm thương hiệu Jintan chính thức xuất hiện trên thị trường Nhật Bản, mở đầu hành trình phát triển kéo dài hơn một thế kỷ.

Trong những năm tiếp theo, Morishita Jintan tiếp tục cải tiến kích thước và kỹ thuật bao phủ bên ngoài viên thuốc. Năm 1927, phiên bản Akakoryū Jintan, tức Jintan đỏ dạng viên nhỏ, được giới thiệu, tạo bước chuyển về hình thức sản phẩm. Đến năm 1929, phiên bản Ginryū Jintan – Jintan viên bạc – chính thức ra đời. Đây mới là hình thức gần với sản phẩm quen thuộc ngày nay, khi các viên thuốc nhỏ được phủ một lớp lá bạc thực phẩm mỏng bên ngoài. Lớp phủ này góp phần bảo vệ viên thuốc, tăng độ ổn định trong quá trình bảo quản và giúp sản phẩm thuận tiện hơn khi mang theo. Đặc biệt, ánh bạc lấp lánh đã tạo nên diện mạo rất riêng, khiến Jintan dễ dàng được nhận diện giữa nhiều sản phẩm dược phẩm và viên ngậm khác trên thị trường. Từ đó, hình ảnh những viên bạc nhỏ bé trở thành biểu tượng gắn liền với thương hiệu Morishita Jintan.

Đằng sau vẻ ngoài đơn giản của mỗi viên Jintan là quy trình sản xuất đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Theo giới thiệu của nhà sản xuất, trước tiên, các nguyên liệu thảo dược được cân định lượng, nghiền và phối trộn cùng những thành phần cần thiết để tạo thành hỗn hợp có độ kết dính phù hợp. Hỗn hợp sau đó được đưa qua máy tạo viên, cắt và điều chỉnh thành những hạt tròn nhỏ có đường kính khoảng 2mm. Công đoạn tiếp theo là sấy khô trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm được kiểm soát, kéo dài khoảng bốn ngày nhằm giúp viên thuốc khô đều từ bên trong mà vẫn giữ được hình dạng ổn định. Sau khi sấy, các viên được đánh bóng, sàng lọc để loại bỏ những hạt có kích thước không đồng đều hoặc hình dạng bị biến dạng. Chỉ những viên đạt yêu cầu mới được chuyển sang công đoạn phủ bạc.

Công đoạn phủ bạc được xem là một trong những bước tạo nên nét đặc trưng của Jintan. Lớp lá bạc thực phẩm rất mỏng được đưa vào đúng thời điểm độ ẩm bề mặt viên thuốc đạt điều kiện thích hợp để bạc bám đều. Dù quy trình đã được hỗ trợ bằng máy móc hiện đại, một số thao tác vẫn cần kinh nghiệm và sự quan sát của người thợ nhằm bảo đảm lớp bạc phủ đồng đều, không làm ảnh hưởng đến hình dạng viên. Sau đó, sản phẩm tiếp tục được làm khô, kiểm tra và phân loại trước khi đóng vào lọ. Theo Morishita Jintan, toàn bộ quá trình từ khi phối trộn nguyên liệu đến khi hoàn thiện viên bạc mất khoảng tám ngày, trong đó riêng công đoạn sấy đã chiếm bốn ngày. Quy trình này cho thấy phía sau một sản phẩm nhỏ bé là nhiều công đoạn liên tiếp, kết hợp giữa kỹ thuật sản xuất truyền thống và hệ thống kiểm soát chất lượng hiện đại.

Bên cạnh thành phần và quy trình chế biến, hình ảnh người đàn ông mặc lễ phục phương Tây, đội mũ và để ria mép trên bao bì cũng là một chi tiết khiến Jintan trở nên đặc biệt. Nhân vật này được gọi là Daireifuku Mark, có thể hiểu là biểu tượng người mặc đại lễ phục. Thoạt nhìn, nhiều người có thể nhầm ông với một vị tướng hoặc nhân vật quân sự thời Minh Trị, nhưng theo cách giải thích được Morishita Jintan lưu giữ, đây thực chất là hình tượng một nhà ngoại giao. Người sáng lập Morishita Hiroshi mong muốn đưa sản phẩm đến với người dân trên khắp Nhật Bản và nhiều quốc gia khác, góp phần chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, hình ảnh nhà ngoại giao được lựa chọn để tượng trưng cho một “nhà ngoại giao của y học”, mang thông điệp về sức khỏe và sự quan tâm đến con người vượt qua biên giới quốc gia.

Để tạo nên biểu tượng này, hình ảnh nhân vật đã trải qua hàng trăm lần chỉnh sửa trước khi được hoàn thiện. Người đàn ông trong bộ đại lễ phục, chiếc mũ trang trọng và bộ ria mép kiểu Kaiser có vẻ ngoài nghiêm nghị nhưng vẫn tạo cảm giác gần gũi. Kể từ khi xuất hiện vào năm 1905, biểu tượng đã được điều chỉnh một số chi tiết qua từng thời kỳ để phù hợp với xu hướng thiết kế và nhận diện thương hiệu. Dù vậy, hình ảnh đặc trưng vẫn được duy trì trên bao bì trong suốt nhiều thập kỷ, trở thành một trong những dấu hiệu nhận biết lâu đời của sản phẩm. Đối với người tiêu dùng Nhật Bản, nhân vật này không chỉ là hình minh họa trên lọ thuốc mà còn gợi nhớ đến một thời kỳ quảng cáo dược phẩm rất đặc trưng, khi các biểu tượng thương hiệu được sử dụng rộng rãi trên bảng hiệu cửa hàng, áp phích và các phương tiện truyền thông.

Tên gọi “Jintan” cũng mang ý nghĩa riêng, thể hiện quan niệm và mong muốn của người sáng lập. Hai chữ Hán cấu thành tên thương hiệu là 仁丹, trong đó chữ Jin (仁) có nghĩa là nhân, gắn với lòng nhân ái, sự nhân hậu và tinh thần quan tâm đến người khác. Đây cũng là một trong những đức tính quan trọng trong tư tưởng Nho giáo, thường được nhắc đến cùng Nghĩa, Lễ, Trí và Tín. Trong khi đó, chữ Tan (丹) được lấy cảm hứng từ cách gọi thuốc viên trong truyền thống Đông Á, đồng thời gợi liên tưởng đến những loại đan dược trong quan niệm cổ xưa. Theo lịch sử thương hiệu, tên gọi này được lựa chọn với mong muốn sản phẩm không chỉ phục vụ thị trường Nhật Bản mà còn có thể được giới thiệu đến người dân ở nhiều quốc gia, đặc biệt là khu vực Trung Quốc và các vùng lân cận. Vì vậy, Jintan không đơn thuần là một cái tên dễ nhớ mà còn gửi gắm thông điệp về sự quan tâm đến sức khỏe con người.

Sự phát triển của Jintan cũng gắn liền với chiến lược quảng bá rất sớm và mạnh mẽ của Morishita Hiroshi. Ngay từ khi sản phẩm ra mắt năm 1905, doanh nghiệp đã chú trọng quảng cáo trên báo chí, đặt bảng hiệu tại các cửa hàng dược phẩm và triển khai nhiều hình thức truyền thông ngoài trời. Biểu tượng người đàn ông mặc đại lễ phục xuất hiện trên bảng hiệu, biển chỉ dẫn và các vật phẩm quảng cáo, dần trở nên quen thuộc với người dân. Đặc biệt, những bảng tên đường mang thương hiệu Jintan từng được lắp đặt tại Kyoto vào khoảng năm 1910, một số dấu tích vẫn còn được nhắc đến trong các tư liệu lịch sử về quảng cáo của Nhật Bản. Bên cạnh thị trường trong nước, doanh nghiệp cũng sớm mở rộng hoạt động xuất khẩu, bắt đầu khai thác thị trường Trung Quốc từ năm 1907 và phát triển mạng lưới phân phối tại một số thành phố lớn. Nhờ đó, Jintan không chỉ được biết đến như một sản phẩm dược phẩm nội địa mà còn trở thành một thương hiệu Nhật Bản có tham vọng vươn ra thị trường quốc tế.

Sau hơn 120 năm kể từ ngày ra mắt, Jintan vẫn tiếp tục được sản xuất và phân phối, dù thói quen tiêu dùng và thị trường chăm sóc sức khỏe đã thay đổi đáng kể. Sự xuất hiện của nhiều loại kẹo ngậm, nước súc miệng và sản phẩm làm thơm hơi thở hiện đại khiến thị trường ngày càng đa dạng, nhưng Jintan vẫn giữ được vị trí riêng nhờ công thức thảo dược, hình dáng viên bạc đặc trưng và câu chuyện lịch sử lâu đời. Đáng chú ý, những kỹ thuật bao phủ và bảo vệ thành phần được phát triển trong quá trình sản xuất Jintan còn góp phần tạo cảm hứng cho Morishita Jintan nghiên cứu công nghệ viên nang liền mạch (seamless capsule) từ năm 1978. Công nghệ này về sau được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như dược phẩm, thực phẩm và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Có thể nói, Jintan không chỉ là một sản phẩm lâu đời mà còn là một phần quan trọng trong hành trình phát triển kỹ thuật của doanh nghiệp.

Ngày nay, khi nhắc đến Jintan, nhiều người Nhật vẫn nhớ đến lọ thuốc nhỏ với những viên bạc li ti, mùi thơm thảo dược và hình ảnh người đàn ông mặc đại lễ phục quen thuộc. Sản phẩm đã đi qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ thời Minh Trị, thời Showa cho đến xã hội hiện đại, chứng kiến sự thay đổi trong lối sống, y tế và thói quen tiêu dùng của người dân. Dù không còn giữ vị trí phổ biến như trước trong mọi nhóm tuổi, Jintan vẫn là một dấu ấn đáng chú ý của văn hóa sản phẩm Nhật Bản, nơi sự tỉ mỉ trong chế tác, câu chuyện thương hiệu và giá trị truyền thống được kết hợp trong một vật dụng nhỏ bé. Với du khách yêu thích khám phá đời sống thường ngày của người Nhật, tìm hiểu về Jintan cũng là cách thú vị để nhìn lại lịch sử dược phẩm, nghệ thuật quảng bá và một phần ký ức tiêu dùng đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Hãy book Tour Nhật Bản của Viet Viet Tourism để khám phá “xứ sở hoa anh đào”, tìm hiểu những sản phẩm truyền thống độc đáo và trải nghiệm thêm nhiều nét văn hóa thú vị trong đời sống của người Nhật!