Trước khi trở thành đại tướng lừng danh khai quốc nhà Hán, Hàn Tín từng là một thanh niên nghèo bị người đời xem thường. Thậm chí, ông còn phải chịu nỗi nhục “chui háng” trước bàn dân thiên hạ để tránh một cuộc xung đột vô nghĩa. Thế nhưng nhiều năm sau, khi Hàn Tín quyền cao chức trọng, số phận của tên đồ tể từng làm nhục ông lại có cái kết khiến không ít người bất ngờ.
Trong lịch sử Trung Quốc, hiếm có nhân vật nào mang màu sắc truyền kỳ như Hàn Tín. Ông vừa là một thiên tài quân sự kiệt xuất, vừa là nhân vật để lại vô số điển cố nổi tiếng lưu truyền suốt hơn hai nghìn năm. Cuộc đời Hàn Tín là hành trình đầy nghịch lý: từ một thanh niên nghèo bị người đời chế giễu trở thành “Chiến Thần” khiến thiên hạ khiếp sợ; từ kẻ từng phải chịu nỗi nhục chui háng giữa chợ đông cho đến vị đại tướng góp công lớn giúp Lưu Bang lập nên nhà Tây Hán; và cuối cùng lại chết thảm dưới lưỡi đao quyền lực khi mới ngoài 30 tuổi. Chính cuộc đời đầy thăng trầm ấy đã khiến Hàn Tín trở thành một trong những nhân vật bi tráng nhất lịch sử Trung Hoa cổ đại.
Hàn Tín sinh vào khoảng năm 230 TCN tại Hoài Âm, trong một gia đình quý tộc sa sút vào cuối thời Chiến Quốc. Khi ấy, thiên hạ Trung Hoa đang chìm trong biến động dữ dội. Nhà Tần tuy thống nhất được đất nước nhưng nhanh chóng sụp đổ vì bạo chính, kéo theo thời kỳ chiến loạn kéo dài giữa các thế lực quân phiệt. Trong hoàn cảnh hỗn loạn ấy, vô số anh hùng hào kiệt xuất hiện, nhưng người được hậu thế tôn xưng là “Binh Tiên” như Hàn Tín lại vô cùng hiếm hoi. Ông cùng Tiêu Hà và Trương Lương được xếp vào “Hán Sơ Tam Kiệt” – ba công thần vĩ đại nhất thời kỳ đầu nhà Hán. Đồng thời, ông còn được xem là vị danh tướng đứng đầu “Hán Sơ Tam Đại Danh Tướng”, sánh ngang với Bành Việt và Anh Bố. Người đời ca ngợi ông bằng những mỹ từ như “Quốc sĩ vô song”, “Công cao vô nhị”, “Lược bất xuất thế”, cho thấy tài năng và vị thế gần như không ai sánh bằng của vị danh tướng này.
Trong lịch sử quân sự Trung Hoa, Hàn Tín được xem là thiên tài dùng binh xuất chúng bậc nhất. Nếu Tôn Vũ được xem là người giỏi lý luận binh pháp nhất, thì Hàn Tín lại được đánh giá là người vận dụng binh pháp thực chiến xuất sắc nhất. Hậu thế từng có câu: “Luận binh không ai vượt Tôn Vũ, dùng binh không ai vượt Hàn Tín”. Ông được gọi là “Binh Tiên” hay “Chiến Thần” bởi khả năng chỉ huy thiên quân vạn mã gần như thần kỳ. Những chiến thuật nổi tiếng như “Minh tu sạn đạo, ám độ Trần Thương”, “Bối thủy nhất chiến”, hay “Đa đa ích thiện” đều gắn liền với tên tuổi của ông và trở thành điển cố nổi tiếng trong văn hóa Á Đông. Thế nhưng, điều khiến hậu thế nhớ mãi về Hàn Tín không chỉ là tài thao lược, mà còn là khả năng nhẫn nhịn phi thường của ông trong những năm tháng cơ hàn.
Khi còn trẻ, Hàn Tín sống vô cùng nghèo khó. Dù luôn mang kiếm bên người và nuôi chí lớn, ông lại bị nhiều người xem thường vì không có tiền bạc hay địa vị. Theo ghi chép trong Sử Ký của Tư Mã Thiên, có lần Hàn Tín đi ngang qua khu chợ ở Hoài Âm thì bị một tên đồ tể trẻ tuổi chặn lại giữa phố đông. Tên này thấy Hàn Tín mang kiếm liền cố tình gây sự và cười nhạo rằng: “Ngươi nhìn thì cao lớn, đeo kiếm oai phong, nhưng thật ra chỉ là kẻ nhát gan. Nếu có gan thì hãy giết ta, còn không thì phải chui qua háng ta”. Đó là sự sỉ nhục vô cùng nặng nề đối với một người đàn ông thời cổ đại. Giữa ánh mắt cười cợt của cả khu chợ, ai cũng nghĩ Hàn Tín sẽ rút kiếm. Nhưng cuối cùng, ông chỉ lặng lẽ cúi xuống và chui qua háng tên đồ tể. Cả khu chợ lập tức cười ầm lên, cho rằng Hàn Tín là kẻ hèn nhát vô dụng.
Đối với người bình thường, đó có lẽ là nỗi nhục không thể chấp nhận. Nhưng chính khoảnh khắc ấy lại cho thấy bản lĩnh khác thường của Hàn Tín. Ông hiểu rằng nếu rút kiếm giết người giữa phố chợ, ông có thể giải tỏa cơn giận tức thời nhưng cũng sẽ chấm dứt tương lai của chính mình. Một mạng người đổi lấy vài phút danh dự không đáng để đánh đổi chí lớn cả đời. Hàn Tín lựa chọn nhẫn nhịn vì ông hiểu rõ điều mình muốn không phải thắng thua trong một cuộc xung đột nhỏ nhặt, mà là cơ hội thay đổi vận mệnh bản thân và thiên hạ. Chính vì vậy, điển tích “Khố hạ chi nhục” (Nỗi nhục chui háng) về sau trở thành biểu tượng cho khả năng nhẫn nhịn của bậc đại anh hùng.
Nhà văn nổi tiếng đời Tống là Tô Đông Pha từng bình luận về Hàn Tín trong “Lưu Hầu Luận”: “Xưa nay bậc đại dũng không phải là người chỉ biết rút kiếm khi bị xúc phạm, mà là người có thể nhẫn điều thiên hạ không nhẫn nổi”. Theo ông, kẻ thất phu khi bị khiêu khích liền liều mạng tranh đấu chỉ là cái dũng của người tầm thường. Còn bậc đại anh hùng là người có thể chịu nhục, chịu oan mà vẫn giữ được chí hướng lâu dài. Hàn Tín chính là kiểu người như vậy. Ông hiểu rõ “việc nhỏ không nhẫn ắt loạn đại mưu”, nên sẵn sàng nuốt nhục để bảo toàn tương lai.
Sau này, Hàn Tín từ một thanh niên nghèo khổ trở thành vị đại tướng quan trọng nhất của Lưu Bang. Chính ông là người giúp quân Hán đánh bại hàng loạt chư hầu, chinh phục các nước Ngụy, Triệu, Yên, Tề, cuối cùng đánh tan Hạng Vũ trong trận Cai Hạ nổi tiếng, đặt dấu chấm hết cho cuộc chiến Hán – Sở và mở đường cho sự ra đời của nhà Tây Hán. Có thể nói, nếu không có Hàn Tín, Lưu Bang rất khó giành được thiên hạ từ tay Hạng Vũ. Thế nhưng điều khiến hậu thế càng khâm phục hơn lại nằm ở cách Hàn Tín đối xử với tên đồ tể từng làm nhục mình năm xưa.
Sau khi nhà Hán thành lập, Hàn Tín được phong làm Sở Vương và cai quản vùng Hoài Âm quê hương. Khi vinh quy trở về, ông đã tìm gặp những người từng giúp đỡ mình lúc cơ hàn. Ông ban thưởng nghìn vàng cho bà lão giặt đồ từng cho mình ăn khi nghèo đói, từ đó xuất hiện thành ngữ “Nhất phạn thiên kim” – một bữa cơm đáng giá nghìn vàng. Còn đối với tên đồ tể từng ép mình chui háng, Hàn Tín không hề trả thù. Theo ghi chép trong Tư Trị Thông Giám, ông thậm chí còn triệu người này đến và phong cho chức Trung úy. Trước sự kinh ngạc của các tướng lĩnh, Hàn Tín nói: “Đây cũng là một tráng sĩ. Khi ấy ta lẽ nào không thể giết hắn? Nhưng giết hắn cũng vô ích, vì thế ta mới nhẫn để có ngày hôm nay”. Chính cách hành xử ấy đã khiến hậu thế vô cùng nể phục. Nó cho thấy Hàn Tín không chỉ là thiên tài quân sự mà còn là người có khí lượng lớn, không để thù hận cá nhân che mờ lý trí.
Tuy nhiên, cuộc đời của vị “Chiến Thần” này cuối cùng lại kết thúc đầy bi kịch. Công lao của Hàn Tín quá lớn, danh tiếng quá cao, binh quyền quá mạnh, khiến Lưu Bang dần cảm thấy bất an. Khi còn chiến tranh, Hàn Tín là thanh kiếm sắc bén giúp nhà Hán đoạt thiên hạ. Nhưng khi thiên hạ đã thống nhất, chính thanh kiếm ấy lại trở thành mối đe dọa đối với hoàng quyền. Từng có người khuyên Hàn Tín tự lập làm vua, chia thiên hạ thành ba phần vì ông hoàn toàn đủ thực lực để làm điều đó. Nhưng Hàn Tín không phản bội Lưu Bang. Ông ghi nhớ ơn tri ngộ của vị hoàng đế này và lựa chọn trung thành đến cùng.
Dẫu vậy, sự trung thành ấy cuối cùng vẫn không cứu được ông. Sau khi thiên hạ ổn định, Lưu Bang dần tước bỏ binh quyền của Hàn Tín, giáng từ Tề Vương xuống Sở Vương rồi tiếp tục hạ xuống Hoài Âm Hầu. Đến năm 196 TCN, dưới thời Lã Hậu, Hàn Tín bị vu tội mưu phản và bị lừa vào cung Trường Lạc để xử tử khi mới khoảng 33 tuổi. Trước lúc chết, ông đã để lại câu nói nổi tiếng: “Thỏ khôn chết thì chó săn bị nấu; chim bay hết thì cung tốt bị cất; nước địch phá rồi thì mưu thần cũng bị giết”. Đó không chỉ là lời than cho số phận của chính mình, mà còn là bi kịch muôn đời của những công thần trong xã hội phong kiến.
Hơn 2.000 năm đã trôi qua, nhưng câu chuyện về Hàn Tín vẫn khiến hậu thế vừa khâm phục vừa tiếc nuối. Từ nỗi nhục chui háng giữa chợ đông cho đến vị thế “Chiến Thần” làm thay đổi cục diện thiên hạ, cuộc đời ông là minh chứng cho ý chí, sự nhẫn nhịn và tài năng vượt xa người thường. Thế nhưng cũng chính số phận bi kịch của Hàn Tín đã phản chiếu mặt khắc nghiệt của quyền lực trong lịch sử phong kiến Trung Quốc – nơi những công thần vĩ đại đôi khi lại có kết cục đau thương nhất.
Hãy book Tour Trung Quốc của Viet Viet Tourism để khám phá thêm những câu chuyện lịch sử hào hùng, bi tráng và đầy cuốn hút của đất nước có nền văn minh hàng nghìn năm này nhé!