Những ai yêu thích ẩm thực Ý ít nhiều đều biết các món nổi tiếng. Thưởng thức các món ăn đặc trưng cũng là một phần không thể thiếu trong bất kỳ chuyến du lịch Ý nào. Thế nhưng, du khách đã biết gì về bữa ăn gia đình truyền thống của người Ý? Hãy cùng Viet Viet Tourism tìm hiểu qua bài viết này.
ĐẶC ĐIỂM CỦA BỮA ĂN GIA ĐÌNH Ở Ý
Bữa ăn gia đình ở Ý đặc trưng bởi sự gắn kết tình thân, diễn ra chậm rãi và kéo dài, tập trung vào việc chia sẻ và trò chuyện, với cấu trúc bữa ăn nhiều món được phục vụ theo từng đợt (primo, secondo, insalata, dolci) chứ không ăn chung như ở các nước khác. Đây là dịp lễ quan trọng hơn là bữa ăn hàng ngày, đặc biệt là vào cuối tuần và ngày lễ, nơi các thành viên quây quần bên những món ăn truyền thống như pasta, risotto, thịt, cá tươi ngon.
Điểm nổi bật của bữa ăn gia đình ở Ý:
Thời gian và không khí: Bữa ăn thường diễn ra vào buổi tối, đặc biệt là bữa trưa ngày chủ nhật, và kéo dài hàng giờ, tạo không gian ấm áp, thân mật để các thành viên chia sẻ câu chuyện và kỷ niệm.
Ý nghĩa gắn kết: Bữa ăn gia đình không chỉ đơn thuần là ăn uống mà còn là dịp để thể hiện tình yêu thương, củng cố các mối quan hệ, tôn trọng và truyền lại giá trị truyền thống cho các thế hệ sau.
Giá trị truyền thống: Người Ý coi trọng bữa ăn như một dịp lễ quan trọng, đặc biệt là bữa ăn cuối tuần, để thể hiện tình yêu thương và củng cố các giá trị truyền thống.
Cấu trúc bữa ăn nhiều món: Bữa ăn đầy đủ bao gồm khai vị (antipasto), món đầu tiên (primo: mì, risotto, súp), món thứ hai (secondo: thịt, cá), món rau (insalata) và món tráng miệng (dolce).
Sự hiện diện của bánh mì: Bánh mì luôn có mặt trên bàn ăn và được dùng để ăn kèm với các món chính, hoặc cuối bữa để thấm sạch nước sốt còn lại trên đĩa, một hành động gọi là “fare la scarpetta”.
Tính chất đặc biệt: Bữa ăn đầy đủ nhiều món không diễn ra hàng ngày mà thường chỉ dành cho các dịp đặc biệt, lễ hội như Giáng sinh, đêm giao thừa hoặc tiệc tùng, trong khi bữa ăn thường ngày có thể chỉ gồm một hoặc hai món chính.
Sử dụng nguyên liệu tươi ngon: Người Ý chuộng thực phẩm tươi sống mua ở chợ địa phương hoặc tự trồng trong vườn nhà, ưu tiên sự đơn giản và tinh gọn trong chế biến.
Tôn trọng các món ăn theo vùng miền: Mỗi vùng của Ý có những món ăn đặc trưng, ví dụ như Lasagna ở miền Bắc và Risotto ở Lombardy.
Bữa ăn hàng ngày ở nhà: Do cuộc sống hiện đại, người Ý ở nhà thường chỉ ăn một hoặc hai món cho bữa tối, đặc biệt là những người đi làm. Bữa tối thường nhẹ hơn bữa trưa, có thể bao gồm salad, súp, hoặc thức ăn thừa từ bữa trưa hôm đó.
CẤU TRÚC BỮA ĂN TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI Ý
Cấu trúc bữa ăn của người Ý là điển hình của vùng Địa Trung Hải Châu Âu và khác với Bắc Âu, Trung Âu và Đông Âu, mặc dù nó vẫn thường bao gồm bữa sáng (colazione), bữa trưa (pranzo) và bữa tối (cena). Tuy nhiên, bữa sáng thường bị bỏ qua hoặc ăn nhẹ hơn bữa sáng của người Châu Âu không thuộc vùng Địa Trung Hải. Các bữa ăn nhẹ vào cuối buổi sáng và giữa buổi chiều, được gọi là merenda (số nhiều: merende), cũng thường được ăn.
Bữa ăn đầy đủ ở Ý bao gồm 4 hoặc 5 món. Đặc biệt là vào cuối tuần, bữa ăn thường được coi là thời gian dành cho gia đình và bạn bè hơn là chỉ để ăn uống; do đó, bữa ăn thường dài hơn những nơi khác. Trong các ngày lễ như Giáng sinh và đêm giao thừa, tiệc tùng có thể kéo dài hàng giờ.
Ngày nay, các bữa ăn đầy đủ chủ yếu dành cho các sự kiện đặc biệt như đám cưới, trong khi các bữa ăn hàng ngày chỉ bao gồm món đầu tiên hoặc món thứ hai (đôi khi cả hai), một món ăn kèm và cafe. Primo (món đầu tiên) thường là một món ăn no như cơm risotto hoặc mì ống, với nước sốt làm từ thịt, rau hoặc hải sản. Các miếng thịt nguyên như xúc xích, thịt viên và gia cầm được ăn trong “secondo” (món thứ hai). Ẩm thực Ý có một số bữa ăn một món (piatto unico) kết hợp tinh bột và protein.
Hầu hết các vùng ở Ý đều phục vụ bánh mì tại bàn, đặt trong giỏ hoặc trực tiếp trên bàn để ăn kèm với cả món đầu tiên và món thứ hai. Bánh mì được dùng kèm với các món ăn khác, và thường được dùng vào cuối bữa ăn để lau sạch nước sốt hoặc nước dùng còn sót lại trên đĩa. Thành ngữ “fare la scarpetta” được sử dụng để khuyến khích thực khách dùng bánh mì để thấm phần thức ăn còn lại trên đĩa.
Bữa sáng (Colazione)
Bữa sáng phổ biến nhất là đồ ngọt, được dùng tại nhà hoặc tại quán cafe. Nếu bữa sáng được dùng tại nhà, nó bao gồm cafe (Espresso hoặc pha bằng ấm Moka), sữa hoặc cafe Latte kèm theo các loại bánh nướng như bánh quy, ví dụ như bánh quy bơ, hoặc lát bánh mì phết bơ và mứt hoặc với mật ong hoặc kem Gianduja, làm từ chocolate và hạt phỉ. Sữa đôi khi được thay thế bằng nước ép trái cây. Vào một số dịp đặc biệt, chẳng hạn như Chủ nhật hoặc ngày lễ, cũng có thể có nhiều loại bánh nướng hơn, chẳng hạn như bánh ngọt, bánh nướng, bánh ngọt hoặc các đặc sản vùng miền khác.
Nếu dùng bữa sáng tại quán cafe, cafe Espresso chiếm ưu thế, cùng với Cappuccino hoặc Latte Macchiato, kèm theo Cornetto, Bombolone hoặc bánh ngọt khác; tuy nhiên, sự lựa chọn món tráng miệng cho bữa sáng rất đa dạng, một số món thường chỉ có ở một số vùng hoặc thành phố nhất định. Trong những thập kỷ gần đây, các loại đồ uống cafe khác cũng đã lan rộng, chẳng hạn như Mocaccino và Marocchino.
Ít phổ biến hơn nhiều, nhưng không hoàn toàn bất thường, là bữa sáng mặn (mặc dù nhẹ hơn và tiết kiệm hơn nhiều so với các bữa sáng mặn khác của Châu Âu), thường bao gồm Focaccia (các loại khác nhau và tùy thuộc vào khu vực) hoặc thậm chí chỉ là bánh mì nướng tự làm được tẩm ướp với dầu ô liu nguyên chất, cà chua hoặc xúc xích Ý thái lát.
Tuy nhiên, nhiều người Ý chỉ uống cafe vào bữa sáng và không ăn gì cả.
Bữa trưa (Pranzo)
Bữa trưa thường được coi là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày của người Ý. Phiên bản đầy đủ bao gồm 4 món và được phục vụ kèm với bánh mì:
- Món ăn đầu tiên (primo), thường là món ăn làm từ mì ống, cơm Risotto, cơm, bột ngô, đậu hoặc súp.
- Món ăn thứ hai (secondo), gồm thịt, cá, các sản phẩm từ sữa như phô mai hoặc trứng.
- Món ăn kèm (contorno) gồm rau sống hoặc rau nấu chín, ăn kèm với món ăn thứ hai.
- Cuối cùng là trái cây theo mùa (frutta).
Các bữa ăn, đặc biệt là bữa trưa, thường kết thúc bằng một tách cafe Espresso hoặc cafe pha bằng caffè Moka, đôi khi tiếp theo là cái gọi là “ammazzacaffè”, bao gồm một ly rượu mùi địa phương, đắng hoặc ngọt (có nhiều lựa chọn).
Vào những dịp đặc biệt như ngày lễ, ngày kỷ niệm, còn có 2 món khác:
- Món khai vị (antipasto) lạnh hoặc nóng, đây là món ăn ít phong phú nhất và thường bao gồm Crostini, Bruschetta, Salami và/hoặc xúc xích, pho mát và/hoặc các sản phẩm từ sữa, rau nấu chín và/hoặc sống hoặc các chế phẩm từ hải sản.
- Món tráng miệng (dolce) để kết thúc.
Rượu cũng là một phần của bữa ăn, đặc biệt là trong bữa trưa và bữa tối.
Bữa ăn nhẹ giữa buổi chiều (Merenda)
Merenda là bữa ăn nhẹ vào giữa buổi sáng (khoảng 10 giờ sáng) hoặc giữa buổi chiều (khoảng 5 giờ chiều). Nó thường là một bữa ăn nhẹ, bao gồm bánh mì Panini hoặc Tramezzini, trái cây hoặc bánh mì và mứt, nếu không có món tráng miệng, và vào mùa hè, có thể là kem Gelato.
Bữa tối (Cena)
Bữa tối là bữa ăn chính khác trong ngày của người Ý. Thực đơn bữa tối có các món ăn giống như bữa trưa, nhưng với các món ăn và thực phẩm thường nhẹ hơn.
Ngoại lệ là những bữa tối thịnh soạn hơn (Cenoni) được ăn vào các dịp lễ hội như Đêm giao thừa, Đêm Giáng sinh và thời kỳ lễ hội Carnival.
Không giống như bữa trưa, bữa tối, khi dùng chung với các thành viên thân thiết trong gia đình, không nhất thiết phải bao gồm món đầu tiên là các loại thực phẩm giàu tinh bột (như mì ống hoặc Polenta) hoặc ngũ cốc (như gạo), vì vậy, đôi khi bữa tối bao gồm các món tương đương với món thứ hai (một món ăn chế biến từ thịt hoặc cá), có hoặc không có món ăn kèm, hoặc một món duy nhất, chẳng hạn như súp hoặc súp nhẹ, và bao gồm cả bánh mì.
CẤU TRÚC BỮA ĂN TRONG CÁC LỄ HỘI Ở Ý
Khai vị
Món khai vị mở đầu bữa ăn, tương tự như món khai vị. Hầu hết mọi người tụ tập đứng và thưởng thức đồ uống có cồn/không cồn như rượu vang, Prosecco, Spritz, Vermouth và Gingerino. Thỉnh thoảng, họ cũng dùng một ít đồ ăn nhẹ như ô liu, khoai tây chiên giòn, các loại hạt, phô mai, nước chấm, bánh Quiche nhỏ hoặc các món ăn nhẹ tương tự.
Món khai vị
Món khai vị Antipasto là món khai vị hơi nặng hơn một chút. Nó thường lạnh và nhẹ hơn món đầu tiên. Ví dụ về các món ăn được dùng là Salumi (như Salami, Mortadella, Prosciutto, Bresaola và các sản phẩm thịt nguội khác), pho mát, các loại bánh Sandwich (Panino và Tramezzino), rau hoặc cá ướp, cocktail cá hồi lạnh hoặc tôm; đôi khi cũng có những món ăn cầu kỳ hơn được chế biến.
- Primo gồm các món ăn nóng và thường nặng hơn Antipasto, nhưng nhẹ hơn món thứ hai. Các món không phải thịt là món chính của bất kỳ Primo Piatto nào: ví dụ như cơm Risotto, mì ống, nước sốt hải sản hoặc chay, súp và nước dùng, Gnocchi, Polenta, Crespelle, món hầm hoặc lasagne .
- Secondo: Món ăn này có thể bao gồm nhiều loại thịt và cá khác nhau, bao gồm gà tây, xúc xích, thịt lợn, bít tết, món hầm, thịt bò, zampone, cá tuyết muối, cá tuyết khô, cá hồi, tôm hùm, thịt cừu, thịt gà hoặc thịt quay. Món Primo hoặc Secondo Piatto có thể được coi là quan trọng hơn tùy thuộc vào địa phương và tình hình.
- Contorno là món ăn kèm và thường được dùng kèm với Secondo Piatto. Món này thường gồm rau củ, sống hoặc chín, nóng hoặc lạnh. Chúng thường được bày trên một đĩa riêng, không phải trên cùng một đĩa với thịt như phong cách trình bày Bắc Âu.
- Formaggi e frutta: Một thực đơn hoàn chỉnh được dành riêng cho các loại phô mai địa phương và trái cây tươi theo mùa.
- Dolce hay món tráng miệng. Các món ăn thường gặp bao gồm Tiramisu, Panna Cotta, bánh ngọt hoặc bánh Pie, Panettone hoặc Pandoro (hai loại cuối cùng chủ yếu được phục vụ vào dịp Giáng sinh) và Colomba Pasquale (bánh Phục sinh). Người Ý cũng có thể thưởng thức Gelato hoặc Sorbetto. Mặc dù có nhiều món tráng miệng phổ biến trên toàn quốc, nhưng nhiều vùng và thành phố lại có đặc sản địa phương. Ví dụ, ở Naples, Zeppole và Rum Baba rất được ưa chuộng; ở Sicily, Cassata và Cannoli thường được dùng; mặt khác, Mostarda lại là một món ăn mang đậm hương vị miền Bắc.
- Cafe thường được uống vào cuối bữa ăn. Người Ý không uống cafe sữa hoặc đồ uống sau bữa ăn (như Cappuccino hoặc Caffè Macchiato), nhưng cafe đậm đặc như Espresso, thường được uống rất nhanh trong những tách nhỏ khi vẫn còn nóng.
- Digestivo, còn được gọi là “Ammazzacaffè” nếu được phục vụ sau cafe, là thức uống kết thúc bữa ăn. Các loại đồ uống như Grappa, Amaro, Limoncello hoặc các loại nước trái cây/thảo mộc khác được uống. Digestivo cho biết đồ uống được phục vụ vào thời điểm này nhằm mục đích giúp tiêu hóa dễ dàng hơn sau một bữa ăn dài. Ngay cả khi cafe được phục vụ kèm Grappa, một Digestivo ngọt hơn có thể được dùng sau đó.
Để kết thúc bài viết này, điều mà Viet Viet Tourism khuyên các du khách rằng, nếu như có cơ hội đặt chân đến đất nước Ý trong hành trình du lịch Châu Âu, hãy cố gắng để đi thật nhiều lần vào nhiều thời điểm khác nhau trong năm để có thể khám phá hết sự đa dạng của văn hóa ẩm thực Ý. Vẻ đẹp nên thơ, hữu tình như bước ra từ trong thi ca, con người hồn hậu, hiếu khách cùng với một nền ẩm thực độc đáo được tạo nên từ chữ “tình” chắc chắn sẽ là những nét ấn tượng khó phai cho du khách khi đến với đất nước xinh đẹp này!