Giữa một Châu Âu hiện đại với biên giới ngày càng mờ nhạt, vẫn tồn tại một thành phố đặc biệt nơi ranh giới quốc gia không nằm trên bản đồ, mà hiện diện ngay trong đời sống thường nhật. Chỉ cần bước qua một con đường, thậm chí là một ngưỡng cửa, người ta đã có thể sang một quốc gia khác. Thành phố “hai quốc gia” ấy không chỉ là một hiện tượng địa lý hiếm có, mà còn là minh chứng sống động cho sự giao thoa lịch sử, văn hóa và bản sắc giữa các dân tộc Châu Âu.
Büsingen am Hochrhein là một trong những “nghịch lý địa lý” thú vị bậc nhất Châu Âu, nơi ranh giới quốc gia dường như chỉ còn tồn tại trên giấy tờ hành chính. Về mặt pháp lý, đây là một thị trấn thuộc nước Đức, nhưng trên thực tế lại nằm trọn vẹn giữa lãnh thổ Thụy Sĩ, như một hòn đảo nhỏ bị bao bọc hoàn toàn bởi quốc gia láng giềng. Chính vị trí đặc biệt này đã tạo nên một đời sống thường nhật hiếm có, nơi hai bản sắc quốc gia đan xen chặt chẽ đến mức khó có thể tách bạch.
Vào mỗi dịp 1/8 – Quốc khánh Thụy Sĩ – Büsingen am Hochrhein khoác lên mình bầu không khí lễ hội rộn ràng chẳng khác nào một thị trấn Thụy Sĩ điển hình. Dòng người đổ về đây nghỉ hè, những chiếc xuồng và bè nổi lững lờ trôi theo sông Rhine, người dân nằm dài tắm nắng trên những bãi cỏ xanh mướt. Trên các con phố yên ả, xe buýt chạy qua với lá cờ trắng in thập đỏ quen thuộc. Chỉ có một chi tiết khiến nhiều khách du lịch bất ngờ: tất cả khung cảnh tưởng như rất “Thụy Sĩ” ấy thực chất lại đang diễn ra trên lãnh thổ Đức.
Sự giao thoa ấy thể hiện rõ nhất trong đời sống thường ngày của cư dân địa phương. Người dân Büsingen am Hochrhein nói tiếng Đức với giọng Thụy Sĩ, dùng Franc Thụy Sĩ thay vì Euro, mua sắm theo giá và thuế của Thụy Sĩ. Trong suốt nhiều thập kỷ, đồng Mark Đức gần như vắng bóng ở đây, và thậm chí bưu điện từng chỉ chấp nhận Franc Thụy Sĩ để thanh toán tem thư của Đức. Trẻ em học tiểu học theo hệ thống giáo dục Đức, nhưng khi lên trung học, nhiều em lại sang Thụy Sĩ học tập mỗi ngày. Phần lớn người trưởng thành làm việc tại các thị trấn Thụy Sĩ lân cận, nhận lương bằng Franc, sử dụng hệ thống điện, viễn thông và hạ tầng của nước láng giềng, trong khi nghĩa vụ thuế thu nhập vẫn gắn với nước Đức.
Sự song hành hai hệ thống còn thể hiện ở những chi tiết nhỏ nhưng đầy thú vị: thị trấn có hai mã bưu chính, hai nhà mạng điện thoại, hai hệ thống bảo hiểm song song. Trong các khách sạn hay nhà dân, ổ cắm điện kiểu Đức và kiểu Thụy Sĩ cùng tồn tại. Thậm chí, Büsingen còn có hai lực lượng cảnh sát. Một vụ việc gây rối trật tự có thể được xử lý theo luật Đức hoặc luật Thụy Sĩ, tùy thuộc vào lực lượng nào là bên trực tiếp can thiệp.
Nguồn gốc của tình trạng “hai quốc tịch trong một thành phố” này bắt đầu từ một câu chuyện tưởng chừng rất cá nhân vào cuối thế kỷ XVII. Năm 1693, lãnh chúa Áo Eberhard Im Thurn, người cai quản Büsingen, bị cuốn vào mâu thuẫn tôn giáo với mục sư địa phương. Ông bị bắt cóc và giam giữ tại Schaffhausen (Thụy Sĩ) suốt nhiều năm, khiến quan hệ giữa Áo và Thụy Sĩ căng thẳng đến mức suýt dẫn tới xung đột vũ trang. Sau nhiều biến động lịch sử và các thỏa thuận lãnh thổ, Büsingen cuối cùng trở thành một phần của Đức, nhưng vị trí địa lý “lạc lõng” giữa Thụy Sĩ thì vẫn không thay đổi.
Trong suốt thế kỷ XX, người dân nơi đây nhiều lần bày tỏ mong muốn được sáp nhập vào Thụy Sĩ để cuộc sống thuận tiện hơn. Cuộc trưng cầu dân ý năm 1918 cho thấy 96% cư dân ủng hộ ý tưởng này. Tuy nhiên, do không đạt được thỏa thuận trao đổi lãnh thổ, Đức đã bác bỏ đề nghị, và Büsingen tiếp tục giữ nguyên vị thế đặc biệt của mình.
Bước ngoặt lớn đến vào năm 1967, khi Büsingen ký hiệp định liên minh hải quan với Thụy Sĩ. Từ đó, thị trấn trở thành lãnh thổ duy nhất của Đức nằm ngoài Liên minh Châu Âu về mặt hải quan. Điều này mang lại nhiều lợi thế kinh tế: hàng hóa mua từ EU đưa về Büsingen được hoàn thuế VAT, trong khi mua sắm tại chỗ chỉ chịu mức thuế Thụy Sĩ thấp hơn. Người dân không phải đóng thuế tài sản, biến nơi đây thành một “thiên đường thuế” quy mô nhỏ nhưng đầy hấp dẫn.
Dĩ nhiên, không phải mọi thứ đều hoàn hảo. Thuế thu nhập tại Büsingen am Hochrhein cao hơn so với nhiều khu vực của Thụy Sĩ, khiến một bộ phận người trẻ chọn chuyển sang sống bên kia biên giới. Nhưng khi về hưu, lợi thế lại đảo chiều: lương hưu ở Đức gần như không bị đánh thuế, khiến Büsingen am Hochrhein trở thành điểm đến lý tưởng cho nhiều người Thụy Sĩ tìm kiếm một nơi an dưỡng yên bình.
Ngày nay, Büsingen am Hochrhein không chỉ được nhắc đến như một “ngoại lệ” thú vị trong sách địa lý hay luật pháp quốc tế, mà còn là minh chứng sinh động cho khả năng thích nghi linh hoạt của con người trước những ranh giới tưởng chừng bất biến. Giữa một Châu Âu hiện đại, nơi biên giới dần trở nên mờ nhạt, thị trấn nhỏ bé này vẫn âm thầm tồn tại với hai bản sắc, hai hệ thống song hành, nhưng lại hài hòa trong một nhịp sống bình yên, dung dị và đầy cuốn hút – một nét độc đáo hiếm nơi nào có được.
Hãy Book Tour Châu Âu của Viet Viet Tourism để một lần tận mắt khám phá những thành phố đặc biệt như Büsingen am Hochrhein và cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp đa sắc của Châu Âu giữa đời thực!