Giữa lòng Singapore hiện đại, Peranakan Museum là nơi lưu giữ những câu chuyện đặc sắc về cộng đồng Baba Nyonya và nền văn hóa giao thoa độc đáo giữa Trung Hoa, Mã Lai cùng phương Tây. Qua những hiện vật tinh xảo và không gian trưng bày giàu giá trị, bảo tàng đưa du khách ngược dòng thời gian khám phá một phần di sản đầy màu sắc của Singapore.
“Peranakan” theo tiếng Mã Lai có nghĩa là “sinh ra tại địa phương”, dùng để chỉ những cộng đồng hậu duệ của các thương nhân và người di cư ngoại quốc đã đến định cư tại Đông Nam Á từ nhiều thế kỷ trước, sau đó kết hôn và hòa nhập với cư dân bản địa. Trong số các cộng đồng Peranakan tại Singapore, nổi tiếng nhất là người Peranakan gốc Hoa, thường được biết đến với tên gọi Baba Nyonya. Qua nhiều thế hệ sinh sống tại khu vực Malacca, Penang và Singapore, họ đã hình thành nên một nền văn hóa đặc sắc, kết tinh từ truyền thống Trung Hoa, văn hóa Mã Lai – Indonesia cùng những ảnh hưởng của Ấn Độ và phương Tây. Chính sự giao thoa ấy đã tạo nên một thế giới Peranakan đầy màu sắc, thể hiện qua ngôn ngữ, ẩm thực, trang phục, kiến trúc, nghệ thuật thủ công, nghi lễ gia đình và phong cách sống.
Nằm trong khu vực trung tâm giàu giá trị lịch sử của Singapore, Peranakan Museum là một trong những địa điểm văn hóa quan trọng nhất dành cho những ai muốn tìm hiểu sâu hơn về cộng đồng Baba Nyonya và các cộng đồng Peranakan trên khắp Đông Nam Á. Đây không đơn thuần là một bảo tàng trưng bày cổ vật mà còn là nơi kể câu chuyện về những cuộc gặp gỡ giữa các nền văn hóa, về hành trình di cư, định cư và sự hình thành của những bản sắc mới tại các thương cảng sầm uất trong khu vực. Thông qua hàng trăm hiện vật quý giá, những câu chuyện cá nhân, hình ảnh tư liệu và các hình thức trưng bày hiện đại, bảo tàng mang đến cho du khách một cái nhìn toàn diện về một nền văn hóa vừa mang đậm dấu ấn truyền thống, vừa không ngừng biến đổi cùng dòng chảy của thời gian.
Lịch sử của tòa nhà Peranakan Museum cũng đặc biệt hấp dẫn không kém những hiện vật được lưu giữ bên trong. Công trình hiện nay vốn là trường Tao Nan cũ, một trong những ngôi trường Hoa văn có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử giáo dục Singapore. Tao Nan School được thành lập vào năm 1906 nhằm đáp ứng nhu cầu giáo dục của cộng đồng người Phúc Kiến, trước khi chuyển đến tòa nhà tại Armenian Street. Các bản thiết kế kiến trúc của công trình được phê duyệt từ năm 1910 và việc xây dựng hoàn thành vào tháng 3/1912. Đây được xem là một trong những ngôi trường hiện đại đầu tiên của cộng đồng Phúc Kiến tại khu vực Straits Settlements. Sau nhiều thập kỷ hoạt động giáo dục, trường Tao Nan chuyển đến địa điểm mới vào năm 1982, để lại phía sau một công trình kiến trúc có giá trị đặc biệt trong lịch sử đô thị Singapore.
Từ năm 1994, tòa nhà bắt đầu được chuyển đổi thành không gian bảo tàng phục vụ cho Asian Civilisations Museum. Sau khi những bộ sưu tập và triển lãm về văn hóa Peranakan nhận được sự quan tâm đặc biệt của công chúng, công trình được tái phát triển thành một bảo tàng chuyên biệt dành riêng cho di sản Peranakan và chính thức mở cửa với tên gọi “Peranakan Museum” vào năm 2008. Tòa nhà trường Tao Nan cũ sau đó được công nhận là Di tích Quốc gia, trở thành một phần quan trọng trong hệ thống di sản kiến trúc được bảo tồn của Singapore. Sau gần bốn năm cải tạo toàn diện, Peranakan Museum mở cửa trở lại vào ngày 17/2/2023 với diện mạo mới, hệ thống trưng bày hiện đại hơn và cách tiếp cận rộng mở hơn đối với văn hóa Peranakan.
Về kiến trúc, tòa nhà là một công trình ba tầng mang phong cách Eclectic Classical, kết hợp giữa những đặc điểm của kiến trúc cổ điển với ảnh hưởng thuộc địa và kiến trúc nhiệt đới. Mặt tiền công trình nổi bật bởi bố cục cân đối, các hàng cột có rãnh dọc mang nét đặc trưng của kiến trúc cổ điển, trong khi hệ thống ban công và không gian mở lại phù hợp với khí hậu nóng ẩm của Singapore. Cách tổ chức không gian của tòa nhà được lấy cảm hứng từ kiểu nhà bungalow phổ biến tại khu vực Straits Settlements, với các phòng được bố trí xung quanh một đại sảnh trung tâm, còn khu vực bếp và nhà vệ sinh trước đây nằm bên ngoài khối nhà chính. Sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc phương Tây và điều kiện sống tại Đông Nam Á khiến bản thân tòa nhà cũng trở thành một minh chứng thú vị cho tinh thần giao thoa văn hóa – chủ đề trung tâm của bảo tàng ngày nay.
Không gian bảo tàng được bố trí trên toàn bộ ba tầng của công trình lịch sử, với hệ thống phòng trưng bày được thiết kế lại theo hướng hiện đại và dễ tiếp cận hơn. Nếu như trước đây bảo tàng được biết đến với khoảng 10 không gian triển lãm xoay quanh đời sống và truyền thống Peranakan, thì sau đợt cải tạo lớn, nội dung trưng bày được tổ chức thành ba chủ đề chính là “Origins” – Nguồn gốc, “Home” – Không gian gia đình và “Style” – Phong cách. Bảo tàng hiện trưng bày hơn 800 hiện vật, từ những món đồ mới được sưu tầm hoặc hiến tặng cho đến các cổ vật và không gian tái dựng đã trở thành dấu ấn quen thuộc của Peranakan Museum.
Tầng một với chủ đề “Origins” đưa du khách trở về với câu hỏi căn bản: Peranakan là ai? Tại đây, hành trình khám phá bắt đầu từ thế giới văn hóa Mã Lai – Indonesia, sau đó mở rộng đến những tuyến đường thương mại và những cuộc di cư đã đưa người Hoa, người Ấn Độ, người Arab và nhiều cộng đồng khác đến Đông Nam Á. Khi các nền văn hóa gặp gỡ, giao lưu và hòa quyện với nhau, những cộng đồng Peranakan dần hình thành với những bản sắc riêng biệt. Không gian này giúp du khách hiểu rằng Peranakan không chỉ là một cộng đồng duy nhất mà là khái niệm bao gồm nhiều nhóm người và nhiều biểu hiện văn hóa khác nhau trên khắp Đông Nam Á. Những bức ảnh tư liệu về các thế hệ Peranakan trong quá khứ và hiện tại, cùng các đoạn phim phỏng vấn thành viên cộng đồng, mang đến góc nhìn gần gũi và sống động về câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa: “Điều gì làm nên một người Peranakan?”.
Lên tầng hai, chủ đề “Home” đưa du khách bước sâu hơn vào đời sống thường nhật của cộng đồng Peranakan. Đây là nơi văn hóa được nhìn nhận thông qua không gian gia đình, nhà cửa, đồ nội thất, ẩm thực, tín ngưỡng và các mối quan hệ cộng đồng. Những ngôi nhà Peranakan trong lịch sử có thể là những căn nhà truyền thống ở làng quê, những shophouse nằm giữa khu phố thương mại sầm uất hay những biệt thự rộng lớn của các gia đình khá giả. Bên trong những ngôi nhà ấy là sự hiện diện của đồ gỗ chạm khắc tinh xảo, đồ gốm, tranh chân dung, vật dụng sinh hoạt và những món đồ được mang đến từ nhiều trung tâm thương mại khác nhau trên thế giới. Qua từng hiện vật, du khách có thể cảm nhận được cách các gia đình Peranakan lựa chọn, tiếp nhận và biến đổi những ảnh hưởng bên ngoài để tạo thành phong cách sống rất riêng của mình.
Ẩm thực cũng là một phần không thể thiếu trong câu chuyện về “Home”. Văn hóa ẩm thực Peranakan, đặc biệt là ẩm thực Nyonya, nổi tiếng bởi sự kết hợp tinh tế giữa kỹ thuật nấu ăn của người Hoa với gia vị và nguyên liệu bản địa của thế giới Mã Lai. Những bộ đồ ăn bằng gốm đầy màu sắc, thường được gọi là nyonyaware, phản ánh không chỉ thẩm mỹ mà còn cả đời sống gia đình và văn hóa tiếp khách của cộng đồng này. Các nghi lễ, phong tục, ngôn ngữ và tín ngưỡng cũng được giới thiệu thông qua những hiện vật tưởng chừng bình dị nhưng chứa đựng nhiều câu chuyện về gia đình và cộng đồng. Không gian trưng bày về đời sống gia đình hiện nay cũng là một trong những khu vực lớn nhất của bảo tàng, nơi đồ nội thất, chân dung và các vật dụng từng thuộc về những ngôi nhà cụ thể được đặt cạnh nhau để tái hiện một cách sinh động thế giới sống của người Peranakan trong quá khứ.
Tầng ba mang chủ đề “Style” lại mở ra một thế giới rực rỡ của thời trang, trang sức và nghệ thuật trang trí. Đây có lẽ là khu vực thu hút sự chú ý mạnh mẽ nhất đối với nhiều du khách bởi văn hóa Peranakan vốn nổi tiếng với tình yêu dành cho màu sắc, hoa văn và những chi tiết thủ công cầu kỳ. Batik, loại vải truyền thống có nguồn gốc từ Java, là một trong những điểm nhấn quan trọng. Những tấm vải với họa tiết được tạo nên bằng kỹ thuật nhuộm sáp không chỉ đẹp về mặt thị giác mà còn thể hiện sự giao lưu lâu đời giữa các cộng đồng trong khu vực.
Bên cạnh batik là thế giới của nghệ thuật thêu và kết cườm Nyonya – một trong những biểu tượng đặc sắc nhất của văn hóa Baba Nyonya. Những đôi giày hạt cườm được làm thủ công, những sản phẩm thêu tinh tế và trang phục truyền thống phản ánh trình độ kỹ thuật cao cùng sự kiên nhẫn đáng kinh ngạc của các nghệ nhân. Mỗi họa tiết hoa lá, chim muông hay hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng đều thể hiện một phần quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của cộng đồng Peranakan. Không gian thời trang được thiết kế như một cửa hiệu sang trọng, trưng bày trang phục nam, nữ, giày dép, túi xách và phụ kiện, giúp du khách dễ dàng hình dung vẻ đẹp thanh lịch nhưng cũng vô cùng nổi bật của phong cách Peranakan.
Một trong những khu vực gây ấn tượng mạnh nhất là không gian trưng bày trang sức. Người Peranakan đặc biệt coi trọng đồ trang sức trong đời sống gia đình, nghi lễ và những cột mốc quan trọng của cuộc đời. Những chiếc trâm cài, vòng tay, dây chuyền và các bộ trang sức được chế tác tinh xảo không chỉ là biểu tượng của sự giàu có mà còn mang giá trị văn hóa và tình cảm sâu sắc. Đặc biệt, các món đồ cưới và trang sức dành cho cô dâu thể hiện sự cầu kỳ đặc trưng của các nghi lễ truyền thống Baba Nyonya. Thông qua những hiện vật này, du khách có thể cảm nhận được vẻ đẹp lộng lẫy của một đám cưới Peranakan – nơi màu sắc, âm nhạc, nghi lễ, trang phục và các giá trị gia đình hòa quyện thành một tổng thể văn hóa đặc sắc.
Điểm hấp dẫn của Peranakan Museum không chỉ nằm ở số lượng hiện vật phong phú mà còn ở cách bảo tàng kể chuyện. Thay vì chỉ tập trung vào quá khứ, bảo tàng sau khi được cải tạo đã dành nhiều sự chú ý hơn cho văn hóa Peranakan đương đại. Các tác phẩm nghệ thuật, thời trang, thiết kế và thủ công của những nghệ sĩ, nhà thiết kế và nghệ nhân đương đại được đưa vào không gian trưng bày, cho thấy văn hóa Peranakan không phải là một di sản đã đóng lại trong quá khứ. Ngược lại, đây vẫn là một nền văn hóa đang tiếp tục phát triển, được các thế hệ mới gìn giữ, tái diễn giải và thể hiện bằng những hình thức sáng tạo mới.
Các hình thức trình bày đa phương tiện, hình ảnh tư liệu, phỏng vấn cộng đồng và hoạt động tương tác cũng giúp chuyến tham quan trở nên gần gũi hơn với mọi đối tượng du khách. Trẻ em có thể tiếp cận văn hóa Peranakan thông qua các chương trình giáo dục và hoạt động sáng tạo, trong khi người lớn có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, nghệ thuật và đời sống xã hội của cộng đồng này. Chính sự kết hợp giữa những hiện vật cổ quý giá và cách trưng bày hiện đại đã biến Peranakan Museum thành một không gian văn hóa sinh động, phù hợp không chỉ với những người yêu lịch sử mà còn với bất cứ ai quan tâm đến bản sắc đa văn hóa của Singapore.
Tham quan Peranakan Museum cũng là cơ hội để du khách hiểu rõ hơn về chính Singapore. Quốc đảo ngày nay thường được biết đến như một thành phố hiện đại, sạch sẽ và phát triển bậc nhất Châu Á, nhưng phía sau những tòa nhà cao tầng là một lịch sử lâu đời của giao thương, di cư và gặp gỡ văn hóa. Câu chuyện của cộng đồng Peranakan phản ánh rất rõ hành trình ấy. Từ những thương nhân vượt biển đến vùng đất mới, những cuộc hôn nhân giữa các cộng đồng khác nhau và quá trình hòa nhập qua nhiều thế hệ, một bản sắc văn hóa mới đã được hình thành. Đó cũng chính là tinh thần đa dạng, cởi mở và dung hòa đã góp phần tạo nên diện mạo Singapore ngày nay.
Với kiến trúc lịch sử từ năm 1912, không gian ba tầng được bảo tồn và cải tạo hiện đại, cùng bộ sưu tập hơn 800 hiện vật phản ánh nhiều khía cạnh của đời sống Peranakan, bảo tàng là điểm dừng chân lý tưởng cho hành trình khám phá chiều sâu văn hóa của Singapore. Du khách có thể dành vài giờ, thậm chí nửa ngày, để thong thả đi qua từng phòng trưng bày, quan sát từng món trang sức, bộ trang phục, món đồ nội thất hay tác phẩm thủ công và lắng nghe những câu chuyện phía sau chúng. Đây không phải là một bảo tàng chỉ để ngắm nhìn hiện vật, mà là nơi đưa người xem bước vào một thế giới đầy màu sắc của ký ức, truyền thống và sự giao thoa văn hóa.
Rời Peranakan Museum, điều còn đọng lại trong lòng du khách có lẽ không chỉ là vẻ đẹp lấp lánh của những đôi giày kết cườm, sắc màu rực rỡ trên trang phục Nyonya, sự tinh xảo của những món đồ gốm hay nét duyên dáng trong từng vật dụng sinh hoạt của cộng đồng Peranakan, mà sâu sắc hơn chính là câu chuyện về một nền văn hóa được hình thành từ những cuộc gặp gỡ, giao lưu và hòa quyện giữa nhiều vùng đất, con người và truyền thống. Mỗi hiện vật trong bảo tàng giống như một mảnh ghép nhỏ của lịch sử, kể lại hành trình những con người vượt biển tìm đến vùng đất mới, xây dựng gia đình, thích nghi với môi trường sống và qua nhiều thế hệ đã tạo nên một bản sắc riêng mà không hoàn toàn thuộc về bất kỳ nền văn hóa đơn lẻ nào.
Giữa một Singapore hiện đại, năng động và luôn hướng về tương lai, Peranakan Museum giống như một cánh cửa đặc biệt đưa du khách trở về với những lớp ký ức đã góp phần hình thành nên diện mạo của quốc đảo. Nơi đây nhắc chúng ta rằng phía sau những tòa nhà chọc trời, những trung tâm thương mại sầm uất hay những khu đô thị hiện đại là một lịch sử lâu dài của giao thương, di cư, cộng đồng và sự giao thoa văn hóa. Chính quá trình gặp gỡ và dung hòa ấy đã tạo nên một Singapore đa sắc màu, nơi nhiều truyền thống khác nhau có thể cùng tồn tại, ảnh hưởng lẫn nhau và tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.
Vì vậy, Peranakan Museum không đơn thuần là một điểm tham quan dành cho những ai yêu thích lịch sử hay kiến trúc, mà còn là nơi để du khách cảm nhận rõ hơn về tinh thần Singapore – một thành phố được xây dựng không chỉ bằng bê tông, thép và những công trình hiện đại, mà còn bằng ký ức, truyền thống và những câu chuyện của các cộng đồng đã cùng nhau tạo nên nơi đây. Một chuyến ghé thăm bảo tàng vì thế có thể trở thành một khoảng lắng thú vị trong hành trình khám phá Singapore, để từ những hiện vật tưởng như nhỏ bé, du khách nhìn thấy một câu chuyện lớn hơn về sự đa dạng, cởi mở và khả năng hòa quyện giữa các nền văn hóa. Và khi bước ra khỏi bảo tàng, những sắc màu Peranakan dường như vẫn tiếp tục hiện diện đâu đó trên những con phố cổ, trong những căn nhà shophouse, trong ẩm thực và trong chính nhịp sống đa văn hóa đầy quyến rũ của Singapore.
Hãy book Tour Singapore của Viet Viet Tourism để khám phá Peranakan Museum và nhiều điểm đến đặc sắc khác, đồng thời cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp giao thoa giữa di sản truyền thống và diện mạo hiện đại của “Đảo quốc Sư tử”!