Giữa muôn vàn danh trà Trung Hoa, Trảm Mã Trà hiện lên như một “cực phẩm” hiếm hoi, gắn liền với nghi lễ và dấu ấn quyền lực trong lịch sử. Không chỉ quý bởi hương vị đặc biệt, loại trà này còn mang trong mình chiều sâu văn hóa và tinh thần trà đạo, nơi mỗi ngụm trà như kể lại một câu chuyện xưa của Trung Hoa.
Trảm Mã Trà được xếp vào hàng “đệ nhất danh trà” trong kho tàng trà đạo Trung Hoa không chỉ bởi độ hiếm, hương vị độc nhất vô nhị, mà còn vì những truyền thuyết rùng rợn và đầy quyền lực xoay quanh cách thức chế biến của nó. Đây là loại trà cổ mọc hoang lưu niên trên núi cao Vu Sơn, thuộc tỉnh Tứ Xuyên, có tên gọi ban đầu là trà Phương Chi. Cây trà sinh trưởng tự nhiên nơi triền núi đá cheo leo, ven các khe nước lạnh quanh năm, hấp thụ tinh hoa của sương mù, đất đá và khí hậu khắc nghiệt. Đặc biệt, mỗi năm trà chỉ nảy lộc duy nhất một lần, kéo dài vỏn vẹn khoảng một tháng vào tiết Trung thu rồi nhanh chóng héo tàn, khiến sản lượng vô cùng khan hiếm.
Chính sự hiếm hoi ấy đã khiến Trảm Mã Trà sớm được xếp vào hàng “cực phẩm”, chỉ dành riêng cho tầng lớp đế vương, vương công quý tộc. Thế nhưng, điều khiến hậu thế vừa tò mò vừa rùng mình không nằm ở hương vị, mà ở cách chế biến được truyền tụng là “man rợ”, tàn khốc đến mức chỉ có bậc chí tôn mới dám thưởng thức.
Theo một truyền thuyết phổ biến tại vùng Vu Sơn, những con ngựa bạch khỏe mạnh sẽ bị bỏ đói trong 2 ngày, sau đó được thả tự do vào rừng trà đúng mùa búp non. Khi cơn đói dâng cao, ngựa sẽ ăn ngấu nghiến những búp trà tươi ngon nhất. Sau khi bụng đã căng đầy, đàn ngựa được lùa xuống khe suối quanh núi – nơi dòng nước đặc sánh, sẫm màu do lá trà rụng phân hủy lâu ngày, được gọi là suối Ô Long. Ngựa cúi đầu uống no nước suối, rồi được các mã phu cưỡi về trại theo nhịp đi chậm rãi, đều đều suốt gần một ngày đường. Trong khoảng thời gian ấy, búp trà trong dạ dày ngựa hòa quyện với dịch vị và nước suối, diễn ra quá trình lên men tự nhiên. Khi về đến nơi, những con ngựa bị giết, mổ bụng, lấy trà từ bao tử đem sao tẩm chế biến. Nhờ được nhai kỹ và thấm dịch vị, lá trà không còn vị chát gắt mà trở nên dịu mát, hậu vị sâu, hương thơm khác lạ, không loại trà nào sánh được.
Một dị bản khác kể rằng quy trình còn tàn khốc hơn: ngựa bạch bị nhịn đói tới 1 tuần, sau đó được cho ăn đọt trà thượng hạng. Chỉ khoảng 10 phút sau, khi dịch vị vừa kịp tiết ra làm ướt lá trà, con ngựa lập tức bị chém đầu, mổ dạ dày lấy trà đem sao chế. Cũng có thuyết cho rằng trà dùng làm Trảm Mã Trà không phải loại thông thường, mà là trà mọc tít trên vách núi hiểm trở, con người không thể tự hái, buộc phải huấn luyện khỉ leo trèo thu hoạch, nên còn có tên gọi “Hầu Trà”.
Theo khảo cứu của học giả Vương Hồng Sển – người được mệnh danh là “vua đồ cổ Việt Nam” – Trảm Mã Trà nhiều khả năng chỉ thực sự xuất hiện từ thời Từ Hi Thái hậu (1835-1909). Bà là người nắm quyền sinh sát của hơn 400 triệu dân Trung Hoa vào cuối thế kỷ XIX, nổi tiếng với lối sống xa hoa, hưởng dụng mọi sơn hào hải vị quý hiếm nhất. Tương truyền, bí quyết giữ nhan sắc khiến bà ở tuổi lục tuần vẫn được các sứ thần phương Tây khen ngợi trẻ trung như phụ nữ ngoài 40, một phần nhờ vào những món ngự thiện và trà ngự dụng cực phẩm, trong đó có Trảm Mã Trà.
Ngoại sử Trung Hoa còn chép lại một câu chuyện mang màu sắc định mệnh: trong một buổi yến tiệc trong cung, vị đầu bếp ngự thiện sơ ý để giỏ trà quý ngoài sân, bị một con ngựa sổng chuồng ăn sạch. Trong cơn hoảng loạn, ông liều lĩnh mổ bụng ngựa, lấy trà chưa tiêu hóa đem sao chế dâng lên. Không ngờ, chính chén trà “bất đắc dĩ” ấy lại khiến Từ Hi Thái hậu và các quan khách kinh ngạc vì hương thơm lạ lùng, dư vị kéo dài, uống xong cảm thấy khoan khoái, nhẹ người. Thay vì trừng phạt, bà âm thầm ghi nhớ và từ đó Trảm Mã Trà chính thức được lưu danh trong lịch sử.
Ngày nay, Trảm Mã Trà hầu như chỉ còn được nhắc đến trong những trang sử cũ và truyền thuyết nhuốm màu huyền bí. Thế nhưng, chính câu chuyện vừa tàn khốc vừa quyền uy ấy đã biến loại trà này thành một biểu tượng đặc biệt của trà đạo Trung Hoa – nơi tinh hoa đất trời, dấu ấn đế vương và những góc khuất lịch sử giao hòa trong từng chén trà. Với nhiều du khách, sức hấp dẫn của Trảm Mã Trà không chỉ nằm ở hương vị được ca tụng là “vô song”, mà còn ở hành trình khám phá những lớp trầm tích văn hóa ẩn sau mỗi ngụm trà, khiến người thưởng thức không khỏi rùng mình và say mê. Hãy Book Tour Trung Quốc của Viet Viet Tourism để một lần chạm tay vào không gian lịch sử huyền hoặc ấy và cảm nhận trọn vẹn tinh thần trà đạo cổ xưa của đất nước Trung Hoa!