Giữa mênh mông cát vàng, bức tượng Hán Vũ Đế sừng sững hiện lên như một dấu ấn lịch sử đầy tham vọng. Thế nhưng, công trình này không chỉ gợi nhớ quá khứ huy hoàng mà còn làm dấy lên nhiều tranh luận: đó là điểm nhấn văn hóa độc đáo hay một công trình gây tranh cãi giữa thiên nhiên khắc nghiệt?
Hơn một tuần trở lại đây, cộng đồng mạng Trung Quốc liên tục dậy sóng trước một tác phẩm điêu khắc quy mô lớn mô phỏng hình tượng Hán Vũ Đế, được đặt giữa sa mạc Gobi tại huyện Qua Châu, tỉnh Cam Túc. Nguyên nhân chính của làn sóng chỉ trích xuất phát từ việc bức tượng chỉ lộ phần đầu nhô lên khỏi cát, tạo nên cảm giác kỳ lạ, thậm chí gây khó chịu cho không ít người xem.
Tranh cãi bùng phát từ mùa du lịch đầu năm
Vụ việc bắt đầu thu hút sự chú ý mạnh mẽ kể từ dịp Tết Dương lịch vừa qua, thời điểm lượng khách du lịch đổ về Qua Châu tăng cao. Trong dòng người tham quan, nhiều khách du lịch đã dừng chân chụp ảnh bên tác phẩm điêu khắc khổng lồ rồi chia sẻ hình ảnh lên các nền tảng mạng xã hội. Chỉ trong thời gian ngắn, những bức ảnh này lan truyền với tốc độ chóng mặt, kéo theo vô số bình luận trái chiều.
Không ít cư dân mạng cho rằng hình ảnh một chiếc đầu khổng lồ trồi lên giữa biển cát mênh mông mang màu sắc u ám, thậm chí bị ví von là “đầu người bị chôn vùi”, thiếu tính thẩm mỹ và không phù hợp để tôn vinh một vị Hoàng đế nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa.
Tác phẩm “Hán Vũ Hùng Phong” và dụng ý nghệ thuật
Theo China News, bức tượng có tên “Hán Vũ Hùng Phong”, nằm trong khu Hành lang nghệ thuật điêu khắc quốc tế Gobi Qua Châu – nơi quy tụ hàng loạt tác phẩm điêu khắc ngoài trời với quy mô lớn. Tác phẩm được hoàn thành vào năm 2020, cao khoảng 13m, làm từ sa thạch đỏ, nổi bật giữa khung cảnh khắc nghiệt của sa mạc Gobi.
Điểm đặc biệt – và cũng là tâm điểm gây tranh cãi – nằm ở thiết kế: toàn bộ phần thân tượng được chôn dưới cát, chỉ để lộ phần đầu với đôi lông mày nhíu chặt, ánh mắt nghiêm nghị và gương mặt toát lên vẻ uy quyền. Tác giả của tác phẩm là Trương Vạn Hưng, tốt nghiệp Trường Công nghệ Mỹ thuật Hà Bắc, từng làm việc tại xưởng điêu khắc của Giáo sư Đổng Thư Binh, giảng viên Đại học Thanh Hoa.
Theo chia sẻ trước đó của Trương Vạn Hưng, ông lựa chọn bối cảnh Con đường Tơ lụa cổ đại để đặt tác phẩm, với mong muốn khắc họa uy nghiêm, quyền lực và tầm vóc lịch sử của Hán Vũ Đế – vị Hoàng đế đã mở rộng lãnh thổ và đặt nền móng vững chắc cho nhà Hán.
Công chúng phản đối và phản hồi từ giới chức
Tuy nhiên, bất chấp lời giải thích từ tác giả, trong suốt nhiều năm qua, tác phẩm vẫn liên tục vấp phải làn sóng phản đối. Không ít ý kiến kêu gọi giới chức ngành văn hóa – du lịch tỉnh Cam Túc tháo dỡ bức tượng, cho rằng công trình gây phản cảm, làm tổn hại đến cảnh quan tự nhiên và hình ảnh di sản lịch sử.
Trước phản ứng gay gắt của dư luận, đại diện Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Cam Túc đã lên tiếng khẳng định: dự án không sử dụng ngân sách Nhà nước, cũng không do cơ quan này chủ trì. Đây là dự án sáng tác nghệ thuật do Học viện Mỹ thuật thuộc Đại học Thanh Hoa khởi xướng, mang tính thử nghiệm nghệ thuật hơn là công trình tưởng niệm truyền thống.
Đến năm 2024, khi tác phẩm được đẩy mạnh quảng bá du lịch, câu hỏi cũ lại một lần nữa được đặt ra: Tại sao chỉ khắc họa phần đầu của Hán Vũ Đế? Lời giải thích được đưa ra khi đó cho rằng toàn bộ núi non và sa mạc xung quanh chính là phần “thân thể” ẩn dụ của vị Hoàng đế, nhằm thể hiện sự hòa quyện giữa con người, lịch sử và thiên nhiên rộng lớn.
Nghệ thuật đương đại giữa hoang mạc
Tháng 11/2024, Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Cam Túc chính thức xếp hạng Hành lang nghệ thuật điêu khắc quốc tế Gobi Qua Châu là điểm du lịch cấp quốc gia 4A. Khu thắng cảnh này tập hợp nhiều tác phẩm điêu khắc khổng lồ, tạo thành một “hành lang nghệ thuật” độc đáo giữa sa mạc, thuộc dự án “nghệ thuật hoang dã” do Giáo sư Đổng Thư Binh khởi xướng.
Mới đây, một giáo sư mỹ thuật tại Bắc Kinh khi trực tiếp chiêm ngưỡng tác phẩm đã nhận xét rằng ông cảm thấy choáng ngợp. Theo vị chuyên gia này, tác phẩm sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, mang tính biểu đạt cao, phản ánh sự biến thiên và bào mòn của lịch sử qua thời gian, giống như việc cát sa mạc dần dần vùi lấp mọi quyền lực và vinh quang.
Hán Vũ Đế – nhân vật lịch sử nhiều tham vọng
Hán Vũ Đế (156 TCN – 87 TCN) là vị Hoàng đế thứ 7 của nhà Hán. Ông lên ngôi khi mới 16 tuổi và trị vì suốt 53 năm, trở thành Hoàng đế có thời gian cai trị lâu nhất của triều đại này. Trong lịch sử Trung Hoa, Hán Vũ Đế được đánh giá là một trong những Hoàng đế quyền lực và tham vọng nhất, có ảnh hưởng sâu rộng về chính trị, quân sự và văn hóa.
Tuy nhiên, sử sách cũng ghi chép rằng vào cuối đời, ông say mê thuật trường sinh bất lão, tiêu tốn vô số của cải để tìm thuốc trường sinh. Hán Vũ Đế qua đời ở tuổi 69, để lại một di sản vừa huy hoàng, vừa đầy tranh cãi – tương tự như chính bức tượng đang gây xôn xao giữa sa mạc ngày nay.
Giữa những luồng ý kiến trái chiều, bức tượng Hán Vũ Đế tại Qua Châu tiếp tục trở thành biểu tượng gây tranh luận: với người này là điểm nhấn nghệ thuật táo bạo, với người khác lại là một công trình khó chấp nhận giữa thiên nhiên khắc nghiệt. Tranh cãi ấy, có lẽ, cũng chính là điều mà nghệ thuật đương đại mong muốn khơi gợi.