Ở nhiều quốc gia, phát ra tiếng khi ăn thường bị xem là thiếu lịch sự. Thế nhưng tại Nhật Bản, đặc biệt khi thưởng thức Ramen, tiếng “xì xụp” lại được xem như một phần rất tự nhiên của trải nghiệm ẩm thực. Không chỉ giúp món mì ngon hơn khi ăn nóng, thói quen này còn phản ánh nét văn hóa độc đáo và cách người Nhật tận hưởng trọn vẹn hương vị của Ramen.
Nếu bước vào một quán Ramen truyền thống ở Tokyo hay Osaka lần đầu tiên, nhiều thực khách thường sẽ có cảm giác vừa tò mò vừa bất ngờ. Không gian quán thường không quá rộng, đôi khi chỉ là một cửa tiệm nhỏ nằm nép mình trong con hẻm gần ga tàu hoặc dưới những tòa nhà văn phòng đông đúc. Khách ngồi san sát bên quầy bếp, phía trước là những đầu bếp liên tục chan nước dùng, trụng mì và chuẩn bị từng tô Ramen nghi ngút khói. Mùi xương hầm, nước tương, Miso hay tỏi phi lan tỏa khắp không gian, hòa lẫn cùng hơi nước nóng tạo nên cảm giác vô cùng ấm áp. Nhưng điều khiến nhiều người nước ngoài chú ý nhất lại không phải hình ảnh những tô mì hấp dẫn, mà chính là âm thanh “xì xụp” vang lên gần như không ngớt từ mọi phía.
Người lớn tuổi, học sinh, nhân viên văn phòng hay những người công nhân vừa tan ca đều cúi sát tô Ramen và húp mì thành tiếng rất tự nhiên. Có người ăn nhanh đến mức chỉ vài phút là tô mì đã sạch bóng. Âm thanh ấy vang lên liên tục nhưng không hề tạo cảm giác khó chịu đối với người Nhật. Ngược lại, nó gần như đã trở thành “nhạc nền” quen thuộc trong các quán Ramen truyền thống. Với phần lớn nền văn hóa trên thế giới, phát ra tiếng động khi ăn thường bị xem là thiếu lịch sự hoặc không đúng phép tắc bàn ăn. Thế nhưng tại Nhật Bản, Ramen lại là một ngoại lệ vô cùng đặc biệt.
Điều thú vị là người Nhật vốn nổi tiếng với sự tinh tế và cẩn trọng trong ứng xử. Trong đời sống thường ngày, họ luôn cố gắng tránh làm phiền người khác, từ việc giữ im lặng trên tàu điện cho đến cách trò chuyện nơi công cộng. Ngay cả trong bữa ăn, người Nhật cũng đề cao sự nhẹ nhàng và chuẩn mực. Khi ăn cơm, dùng Sushi hay uống súp Miso, họ thường tránh nhai phát ra tiếng lớn hoặc tạo âm thanh gây chú ý. Những bữa ăn truyền thống như Kaiseki thậm chí còn được xem như một nghệ thuật về sự tinh tế, nơi từng động tác đều cần sự chừng mực và khéo léo.
Chính vì vậy, văn hóa “xì xụp” khi ăn Ramen khiến nhiều thực khách nước ngoài cảm thấy khá mâu thuẫn với hình ảnh thanh lịch quen thuộc của người Nhật. Tuy nhiên, trong suy nghĩ của người bản địa, hành động ấy không hề phản cảm mà ngược lại còn thể hiện sự hiểu biết và thưởng thức món ăn đúng cách. Người Nhật gọi âm thanh húp mì này là “zuzutto” – một từ tượng thanh mô phỏng tiếng hút mì nhanh, mạnh và dứt khoát. Theo họ, Ramen sinh ra là để được ăn nóng và ăn thật nhanh, nên tiếng húp mì gần như trở thành một phần tự nhiên không thể thiếu của trải nghiệm ấy.
Đối với người Nhật, Ramen ngon nhất là Ramen vừa mới được mang ra khỏi bếp. Một tô mì hoàn hảo không chỉ phụ thuộc vào nguyên liệu mà còn nằm ở “thời điểm vàng” khi thực khách bắt đầu thưởng thức. Từ độ chín của sợi mì cho đến nhiệt độ của nước dùng đều được tính toán rất kỹ lưỡng. Các đầu bếp Ramen thường căn thời gian luộc mì chính xác đến từng giây để đảm bảo sợi mì vẫn giữ được độ dai và đàn hồi tốt nhất. Nước dùng cũng luôn được phục vụ trong trạng thái cực nóng để giữ trọn vị béo của mỡ, vị ngọt từ xương hầm và hương thơm đặc trưng của gia vị.
Nếu để quá lâu, sợi mì sẽ hút nước dùng rồi mềm dần, mất đi kết cấu vốn có. Nước dùng cũng nguội xuống nhanh chóng, khiến hương vị không còn đạt trạng thái hoàn hảo ban đầu. Vì thế, Ramen không phải món ăn dành cho sự chậm rãi kiểu thưởng trà hay trò chuyện quá lâu trên bàn ăn. Người Nhật tin rằng một tô Ramen ngon cần được ăn ngay khi còn nóng hổi, lúc mọi hương vị đang ở trạng thái tuyệt vời nhất.
Đó cũng là lý do việc húp mì mạnh và phát ra tiếng động trở thành một kỹ thuật thưởng thức hơn là hành động vô ý thức. Khi thực khách húp mì nhanh, luồng không khí đi kèm sẽ giúp làm nguội sợi mì vừa đủ trước khi vào miệng. Điều này cho phép họ ăn được mì ngay khi còn rất nóng mà không cần phải chờ nguội hay thổi quá lâu. Nhờ vậy, người ăn có thể cảm nhận trọn vẹn sự kết hợp giữa sợi mì dai, nước dùng nóng và lớp mỡ thơm béo trong cùng một khoảnh khắc.
Không chỉ giúp kiểm soát nhiệt độ, tiếng “zuzutto” còn ảnh hưởng trực tiếp đến cảm nhận hương vị. Theo nhiều nghiên cứu về cảm quan ẩm thực, khi húp mì cùng không khí, hương thơm từ nước dùng sẽ được đẩy mạnh lên khoang mũi thông qua hiện tượng gọi là “khứu giác hồi hương”. Điều này khiến các tầng hương vị trở nên rõ rệt hơn rất nhiều. Người ăn không chỉ nếm bằng lưỡi mà còn “ngửi” món ăn từ bên trong khoang miệng.
Nhờ vậy, những loại nước dùng cầu kỳ của Ramen như Shoyu, Miso hay Tonkotsu sẽ bộc lộ hương thơm rõ hơn khi được húp thành tiếng. Vị béo của xương heo hầm, mùi thơm thanh nhẹ của cá bào Katsuobushi, hương tỏi phi hay dầu mè đều trở nên sống động hơn. Chính vì thế, nhiều người Nhật cho rằng Ramen nếu ăn quá nhẹ nhàng sẽ làm mất đi một phần linh hồn của món ăn.
Đặc biệt, Ramen không chỉ là trải nghiệm vị giác mà còn là sự kết hợp của nhiều giác quan cùng lúc. Người ta nghe tiếng “xì xụp”, cảm nhận hơi nóng bốc lên trước mặt, ngửi thấy hương thơm đậm đà lan tỏa rồi mới nếm vị ngọt béo trong từng đũa mì. Tất cả hòa quyện tạo thành cảm giác rất đặc trưng mà khó món ăn nào có thể mang lại. Có lẽ cũng vì vậy mà ramen luôn mang đến cảm giác vừa bình dân, gần gũi nhưng cũng vô cùng cuốn hút.
Ngoài yếu tố kỹ thuật và cảm quan, tiếng húp mì còn mang ý nghĩa như một lời khen dành cho đầu bếp. Trong văn hóa ẩm thực Nhật Bản, đặc biệt ở các quán ramen nhỏ, mối liên kết giữa người nấu và thực khách được xem trọng hơn nhiều người tưởng. Một tô ramen ngon là kết quả của quá trình chuẩn bị đầy công phu. Có những nồi nước dùng phải được ninh liên tục suốt 10-20 tiếng để tạo ra độ ngọt tự nhiên và lớp nước béo đậm đà hoàn hảo. Sợi mì cũng được lựa chọn riêng cho từng loại nước dùng để đảm bảo sự hài hòa về kết cấu và hương vị.
Vì vậy, khi thực khách ăn ngon lành và phát ra tiếng “zuzutto”, điều đó giống như một lời cảm ơn chân thành gửi đến người đầu bếp. Âm thanh ấy truyền đi thông điệp rằng món ăn quá hấp dẫn đến mức người ta không muốn chậm trễ dù chỉ vài giây. Với nhiều đầu bếp ramen, nghe thấy tiếng húp mì vang lên trong quán chính là dấu hiệu cho thấy thực khách đang thực sự tận hưởng món ăn của họ.
Ngược lại, nếu khách ăn quá im lặng hoặc dè dặt, đôi khi đầu bếp lại cảm thấy không yên tâm vì nghĩ rằng món ăn chưa đủ ngon hoặc chưa hợp khẩu vị. Điều này hoàn toàn trái ngược với nhiều nền văn hóa phương Tây hay Châu Á khác, nơi ăn uống thành tiếng thường bị xem là thiếu tinh tế. Ở Nhật Bản, ít nhất là với Ramen, tiếng “xì xụp” lại mang sắc thái tích cực và đầy thiện cảm.
Một lý do khác khiến văn hóa ăn Ramen phát ra tiếng trở nên phổ biến nằm ở chính nhịp sống hiện đại của xã hội Nhật Bản. Tại các khu vực đông đúc gần ga tàu, văn phòng hay trung tâm thương mại, nhiều quán Ramen luôn trong tình trạng kín chỗ. Người Nhật thường ghé ăn rất nhanh trước giờ làm hoặc trong khoảng nghỉ ngắn ngủi giữa ngày. Có người chỉ mất khoảng 10-15 phút để hoàn thành bữa ăn rồi lập tức quay trở lại công việc.
Chính vì vậy, Ramen dần trở thành biểu tượng của kiểu ẩm thực nhanh gọn nhưng vẫn chất lượng. Việc ăn nhanh không chỉ giúp thực khách thưởng thức món ăn ngon nhất mà còn giúp quán xoay vòng chỗ ngồi cho những người đang chờ bên ngoài. Trong không khí hối hả ấy, tiếng húp mì vang lên liên tục như phản ánh nhịp sống công nghiệp đặc trưng của Nhật Bản hiện đại.
Tuy nhiên, điều đặc biệt nhất có lẽ nằm ở cảm giác “được phép thoải mái” mà Ramen mang lại cho người Nhật. Nhật Bản là xã hội có rất nhiều nguyên tắc và áp lực vô hình trong đời sống hàng ngày. Người ta luôn phải giữ ý, cư xử đúng mực và tránh làm phiền người khác. Nhưng bên trong quán Ramen nhỏ hẹp, những quy tắc ấy dường như được tạm gác lại.
Tiếng húp mì vang lên từ mọi phía tạo nên bầu không khí sống động nhưng rất gần gũi. Một doanh nhân mặc vest, một sinh viên, một tài xế taxi hay một công nhân lao động đều có thể ngồi cạnh nhau trước tô Ramen nóng hổi và cùng phát ra những tiếng “zuzutto” đầy sảng khoái. Trong khoảnh khắc ấy, khoảng cách xã hội gần như biến mất, chỉ còn lại niềm vui giản dị khi được thưởng thức một món ăn ngon.
Có thể nói, thói quen phát ra tiếng khi ăn Ramen không hề là hành động thiếu lịch sự như nhiều khách nước ngoài lầm tưởng. Đó là kết quả của cả một nền văn hóa ẩm thực lâu đời, nơi kỹ thuật thưởng thức, cảm nhận hương vị, sự tôn trọng dành cho đầu bếp và nhịp sống xã hội hòa quyện với nhau. Tiếng “xì xụp” ấy không chỉ phản ánh tinh thần thực dụng của người Nhật mà còn cho thấy cách họ tận hưởng món ăn bằng tất cả giác quan và cảm xúc.
Vì vậy, nếu có dịp du lịch Nhật Bản và ngồi trước một tô Ramen nghi ngút khói, du khách có thể thử một lần húp mì thật tự nhiên thay vì quá e dè. Đó không chỉ là cách thưởng thức Ramen đúng điệu, mà còn là cách để cảm nhận rõ hơn tinh thần văn hóa rất riêng của người Nhật – nơi ngay cả một âm thanh tưởng chừng bình thường cũng mang trong mình cả một câu chuyện dài về ẩm thực, lịch sử và lối sống.