Giữa sắc trời mùa đông phủ kín những dải đèn lấp lánh, Hà Lan đón năm mới bằng hương thơm ngọt ngào tỏa ra từ những chiếc Oliebollen vừa chiên nóng. Du khách lang thang trên các quảng trường sẽ dễ dàng bị cuốn hút bởi vị giòn mềm, ấm áp của món bánh truyền thống này. Một khoảnh khắc thưởng thức bánh Oliebollen giữa không khí lễ hội chính là cách tuyệt vời để cảm nhận trọn vẹn tinh thần năm mới của người Hà Lan.
Dù được biết đến là một quốc gia có nền ẩm thực khá “khiêm tốn” về bản sắc do sự giao thoa mạnh mẽ của nhiều nền văn hóa, Hà Lan vẫn biết cách tạo nên những nét riêng độc đáo trong từng món ăn thường ngày. Giữa sự pha trộn đó, người Hà Lan không chỉ tiếp nhận mà còn sáng tạo, biến đổi để hình thành nên những hương vị đậm chất “xứ sở cối xay gió” – mộc mạc, ấm áp mà khó lẫn với bất kỳ quốc gia Châu Âu nào. Trong bức tranh ẩm thực ấy, khoai tây giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Từ lâu, nó đã trở thành nguyên liệu quen thuộc trong các bữa ăn gia đình, trong lễ hội và cả trong những dịp trọng đại như đêm Noel hay lúc đón chào năm mới. Một trong những món truyền thống không thể thiếu là khoai tây nghiền trộn rau Endive – món ăn giản dị nhưng giàu giá trị, thường được dọn cùng một khúc xúc xích nóng hổi, làm ấm lòng người bè bạn trong những ngày cuối năm.
Thế nhưng, món ăn khiến thế giới đặc biệt nhớ đến Hà Lan mỗi khi Tết Dương lịch cận kề lại không nằm ở các món mặn mà là một loại bánh rán tròn xinh mang tên “Oliebollen”. Được xem như biểu tượng của may mắn và khởi đầu tốt đẹp, bánh Oliebollen xuất hiện khắp mọi ngả đường Hà Lan trong những ngày cuối tháng 12, tỏa hương ngọt ngào giữa tiết trời se lạnh.
Oliebollen được làm từ bột mì trộn với nho khô, viên tròn cỡ một nắm tay rồi chiên vàng trong chảo dầu nóng. Khi bánh ráo dầu, người ta phủ thêm một lớp bột đường trắng mịn lên trên, tạo thành một vẻ ngoài vô cùng hấp dẫn. Với người Hà Lan, món bánh này không chỉ ngon mà còn mang ý nghĩa tâm linh. Họ tin rằng cắn một miếng bánh rán phồng tròn vào những giờ phút đầu tiên của năm mới sẽ giúp mang lại điều lành, trọn vẹn và suôn sẻ trong suốt năm dài.
Nguồn gốc chiếc bánh rán nhiều dầu mỡ này lại gắn liền với một câu chuyện dân gian không kém phần kỳ bí. Truyền thuyết kể rằng vào đêm giao thừa, nữ thần Bertha sẽ bay qua bầu trời đông lạnh cùng những linh hồn lạc lối, mang theo một con dao để “cắt” bất cứ chiếc bụng đói nào mà bà ta gặp phải. Người Hà Lan tin rằng khi ăn Oliebollen – vốn béo ngậy và chứa nhiều dầu – con dao của bà sẽ bị trượt, nhờ vậy mà họ được an toàn và may mắn trong năm mới. Cũng từ niềm tin này, người dân “xứ hoa tulip” còn chế biến nhiều loại bánh rán khác trong dịp lễ như Appelflappen (bánh táo rán), Duivenkater (bánh mì phủ chanh), Knijpertjes (bánh dẹt nướng kiểu bánh quế) hay Spekdikken (bánh kếp với thịt hun khói). Đi dọc những con phố Hà Lan cuối năm, du khách sẽ dễ dàng bắt gặp hương thơm quyến rũ và tiếng xèo vui tai của những quầy bánh rán truyền thống.
Cách làm Oliebollen cũng tương đối đơn giản nhưng đòi hỏi sự khéo léo. Bột mì, sữa, đường, trứng được trộn đều để tạo thành lớp vỏ mềm mịn, trong khi nho khô được ngâm cho nở trước khi trộn vào hỗn hợp bột. Người làm nặn bột thành những viên tròn, thả vào chảo dầu đang sôi cho đến khi bánh chuyển sang màu vàng óng. Khi ăn, chỉ cần rắc nhẹ một lớp đường bột lên mặt là đã có ngay một món bánh thơm giòn, ngọt dịu. Nhân bánh truyền thống là nho khô, nhưng ngày nay người ta có thể thay thế bằng táo, chocolate hay nhiều hương vị sáng tạo khác.
Đã thành thông lệ từ bao đời, chiều 31/12 là lúc mọi thành viên trong gia đình người Hà Lan, dù ở xa, cũng cố gắng quay về quây quần bên nhau. Cả nhà cùng nhào bột, nặn bánh và chiên những mẻ Oliebollen vàng ruộm, gửi gắm trong đó lời chúc an bình cho năm mới. Cùng lúc ấy, trên khắp các con phố lớn nhỏ từ Amsterdam đến Rotterdam, những xe kéo bán bánh Oliebollen lại tấp nập khách ghé mua. Không khí ấy – mùi bánh ngọt lan trong gió lạnh, tiếng trò chuyện rộn ràng, những chiếc bánh nóng hổi được trao tay – tạo nên một sắc màu rất riêng cho mùa lễ hội Hà Lan.
Vì thế, với bất kỳ vị khách nào ghé thăm Hà Lan trong chuyến du lịch Châu Âu vào thời điểm cuối năm, thưởng thức một chiếc Oliebollen giữa phố đông, khi tay còn nóng bừng bởi lớp bánh vừa chiên, chắc chắn sẽ là trải nghiệm khó quên. Một món bánh giản dị, nhưng chứa đựng cả tinh thần, niềm tin và nét văn hóa đặc sắc của người Hà Lan trong khoảnh khắc chuyển giao thiêng liêng của năm mới.