Nằm trên bờ sông Rhine, Basel là thành phố lớn thứ 3 tại Thụy Sĩ. Nơi đây là cái nôi của nền văn hóa Thụy Sĩ với hệ thống trường đại học lâu đời nhất và nhiều hoạt động nghệ thuật đặc sắc. Đến Basel vào dịp tháng 2, du khách sẽ có cơ hội trải nghiệm với Lễ hội hóa trang Basel (Basel Fasnacht) mang đậm bản sắc dân tộc của người dân nơi đây.
Lễ hội Basel Fasnacht được tổ chức hàng năm vào sáng thứ Hai sau Thứ Tư Lễ Tro (là ngày lễ cầu nguyện và ăn chay trong nhiều giáo phái Kitô giáo Phương Tây). Lễ hội kéo dài đúng 72 giờ và sẽ kết thúc vào sáng thứ Năm lúc 4 giờ sáng. Trong thời gian này, Fasnächtler (những người tham gia) “chiếm lĩnh” khu phố cổ trung tâm Basel, chạy tự do trên đường phố và các nhà hàng. Lễ hội Basler Fasnacht cũng thường được gọi là “die drey scheenschte Dääg” (“Ba ngày đẹp nhất”).
Tương tự như nhiều truyền thống lễ hội khác, Lễ hội Basel Fasnacht có nguồn gốc từ các phong tục của người Celt và người Đức, đặc biệt là trong các hoạt động liên quan đến việc tôn kính tổ tiên, xua đuổi mùa đông và các nghi lễ cầu mong sự sinh sôi nảy nở.
Lịch sử cụ thể của Basler Fasnacht vẫn chưa được biết đến vì tất cả các tài liệu liên quan đến lễ hội hóa trang đều bị phá hủy trong trận động đất thảm khốc năm 1356. Tài liệu còn sót lại sớm nhất liên quan đến Lễ hội Basel Fasnacht có từ năm 1376.
Trong thời kỳ Cải cách, một số lễ hội bị hạn chế, và đôi khi thậm chí bị cấm. Để đáp lại, Lễ hội Basel Fasnacht dần chuyển thành một hình thức phản kháng chống lại sự đàn áp của chính quyền. Hơn nữa, chủ đề diễu hành chuyển sang các chủ đề chính trị, mang tính chất châm biếm đặc trưng.
Người ta vẫn chưa rõ tại sao Lễ hội hóa trang lại bắt đầu muộn hơn một tuần ở Basel so với những nơi khác ở Thụy Sĩ hoặc Đức. Lời giải thích phổ biến là sau cuộc Cải cách năm 1520, Basel vẫn tiếp tục tổ chức Lễ Fasnacht, trong khi các khu vực khác chính thức ngừng tổ chức. Người ta nói rằng, để khác biệt với phong tục Công giáo, Lễ Fasnacht được tổ chức muộn hơn một tuần, bắt đầu từ năm 1529. Không có tài liệu nào từ thời kỳ này ủng hộ giả thuyết này, và các nghị quyết từ năm 1529 mãi đến 200 năm sau mới được trích dẫn.
Các nhà sử học lưu ý rằng ngày lễ hội hóa trang Công giáo đã được lên lịch lại 6 ngày sớm hơn vào năm 1091 tại Công đồng Benevent, vì các ngày Chủ nhật bị loại khỏi thời gian ăn chay 40 ngày trước lễ Phục sinh, khiến Thứ Tư Lễ Tro trở thành ngày đầu tiên của Mùa Chay. Từ đó cho đến thế kỷ XVI, có 2 ngày lễ hội hóa trang. Ngày đầu tiên, kết thúc vào Thứ Tư Lễ Tro, được gọi là Herren – hoặc Pfaffenfasnacht (lễ hội hóa trang của lãnh chúa hoặc linh mục) và được những thành viên của tầng lớp cao hơn trong xã hội tổ chức. Ngày thứ hai, một tuần sau đó vào thời xưa, được gọi là Bauernfasnacht (lễ hội hóa trang của nông dân). Sau đó, chỉ có lễ hội hóa trang thứ hai này được tổ chức tại Basel.
Ngày nay, Lễ hội Basel Fasnacht được coi là “lễ hội hóa trang Tin Lành duy nhất trên thế giới”. Năm 2017, UNESCO đã thêm Lễ hội hóa trang Basel vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể.
Đúng 4 giờ sáng, khi chiếc đồng hồ ở Nhà thờ St. Martins lâu đời nhất Thụy Sĩ điểm xong 4 tiếng, tất cả đèn trong thành phố vụt tắt, cuộc diễu hành bắt đầu và kéo dài trong 3 ngày. Đối với người dân ở Basel, đây là khoảng thời gian tuyệt vời nhất trong năm. Trong suốt những ngày diễn ra lễ hội, đi đâu trên các đường phố cũng thấy các bộ trang phục nhiều màu sắc, những chiếc mặt nạ mang nhiều hình thù đa dạng, phong phú, và tiếng sáo, tiếng trống, tiếng kèn đồng… vang lên không dứt.
Điều đặc biệt là họ chơi nhạc với sự lạc điệu cố tình, nhưng người nghe vẫn cảm nhận được sự hòa hợp rất riêng của các loại nhạc cụ, sự khác biệt hoàn toàn trong lối chơi nhạc chính là nét nghệ thuật đặc sắc nhất trong lễ hội lớn nhất này. Cũng bởi giá trị nghệ thuật đặc sắc đó, Fasnacht Basel đã được UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của thế giới vào tháng 12/2017.
Lễ hội được bắt đầu bằng lễ rước đèn lồng qua những con phố không thắp điện. Các nghệ sĩ ảnh cũng như khách du lịch đến tham quan không được sử dụng đèn flash khi chụp ảnh trong suốt thời gian diễn ra sự kiện. Những người tham gia diễu hành với khoảng 18.000 người sẽ tích cực hóa trang thành nhiều loại trang phục khác nhau, bao gồm cả mặt nạ được gọi là Larve. Điều đặc biệt, những người tham gia được che giấu hoàn toàn và phải giữ bí mật danh tính trong khi diễu hành; việc tự nhận dạng bằng cách tháo mặt nạ, ngoại trừ trong thời gian nghỉ chính thức của cuộc diễu hành, được coi là không phù hợp và vi phạm nghi thức. Các thành viên của nhiều Cliques mặc trang phục phù hợp với một chủ đề cụ thể, ngoại trừ trong Morgestreich và vào thứ Ba Fasnacht. Trang phục và mặt nạ thường đại diện cho những người nổi tiếng bao gồm các chính trị gia, hoặc thậm chí là các nhân vật truyện tranh hoặc động vật. Những chiếc mặt nạ truyền thống hơn gợi nhớ đến những người lính thời Napoleon, những chú hề (Harlekin), những Waggis nổi tiếng (những chú hề miêu tả một bức biếm họa phóng đại về những người nông dân Alsatian) và hình ảnh của Alti Dante (quý bà già), một phụ nữ lớn tuổi thuộc tầng lớp thượng lưu.
Các cuộc diễu hành diễn ra vào chiều thứ Hai và thứ Tư được gọi là “Cortège” và đi theo hai tuyến đường vòng tròn được xác định: vòng trong chạy theo chiều kim đồng hồ, và vòng ngoài chạy ngược chiều kim đồng hồ. Hai tuyến đường này đôi khi được gọi là tuyến đường xanh và tuyến đường đỏ vì màu sắc của chúng được thể hiện trên bản đồ tuyến đường. Những người tham gia diễu hành thường tung hoa giấy, hoa mimosa vàng, bánh kẹo để xua đuổi tà ma, xui xẻo và mong muốn nhận được nhiều may mắn trong năm. Trong khi đó, người dân cổ vũ hai bên đường thì nhảy múa theo điệu nhạc và chúc nhau những điều tốt đẹp.
Basel Fasnacht còn có một ngày dành riêng cho trẻ em. Tuy không náo nhiệt như những ngày khác, nhưng vào này các gia đình hóa trang cho trẻ em trong những trang phục dễ thương và đi diễu hành ngoài đường, một vài gia đình sẽ chơi nhạc.
Buổi tối chính là những đêm “đại nhạc hội”, trên những sân khấu trung tâm, hay khắp đường phố. Các nhóm nhạc lớn nhỏ thay nhau biểu diễn, điều đáng ngạc nhiên là dù đứng sát nhau nhưng các âm thanh đó hoàn toàn tách biệt, náo nhiệt nhưng không lẫn lộn. Đây thật sự là bữa tiệc âm nhạc đặc sắc, đánh thức tất cả các cảm nhận về thị giác và thính giác của người dân tham gia và khách du lịch. Không phân biệt văn hóa, ranh giới giữa các quốc gia, tất cả chỉ còn chung niềm vui và chúc mừng nhau bằng những ly bia với những món ăn truyền thống của Basel Fasnacht.
Ở Basel có rất ít lễ hội, tuy nhiên, Basel Fasnacht là lễ hội lớn nhất và được mong chờ nhất của người dân nơi đây. Trong thời điểm lạnh nhất của mùa đông Châu Âu, lễ hội rực rỡ tràn ngập khắp đường phố như chiếc áo choàng khổng lồ sưởi ấm và tô điểm cho thành phố càng thêm rực rỡ, xua tan giá lạnh mùa đông và chuẩn bị chào đón mùa xuân đang về (Mùa xuân ở Thụy Sĩ thường bắt đầu từ tháng 3 đến tháng 5 hàng năm).
Không phải ngẫu nhiên mà nền du lịch của Thụy Sĩ phát triển rực rỡ như vậy. Bên cạnh phong cảnh thơ mộng và nền ẩm thực phong phú làm nao nức lòng người, Lễ hội Basel Fasnacht tại Thụy Sĩ là một trong những yếu tố đặc biệt thu hút hàng ngàn khách du lịch trên thế giới đến đây hàng năm. Do đó, nếu dịp ghé thăm đất nước Thụy Sĩ trong hành trình du lịch Châu Âu cùng Viet Viet Tourism, du khách cũng nên dành thời gian tham gia lễ hội truyền thống này nhé!