Châu Âu được xem vùng đất sở hữu nền văn hóa văn minh và lịch sự. Nếu lần đầu tiên đến Châu Âu, du khách sẽ choáng ngợp sự khác biệt rõ ràng văn hóa phương Đông – phương Tây và thường nhận thấy trong trong giao tiếp ẩm thực – lễ nghi trong bữa ăn. Có những cử chỉ người Việt hoặc Á Đông xem đó là rất bình thường trong sinh hoạt hàng ngày nhưng có thể gây khó chịu hoặc không chấp nhận tại đất khách.
Lễ nghi trong bữa ăn tại Châu Âu rất được coi trọng, thể hiện sự tôn trọng và lịch sự. Các quy tắc cơ bản bao gồm: cách bày trí bàn ăn; dụng cụ ăn uống và cách sử dụng; tư thế ngồi; cách giao tiếp trên bàn ăn. Dưới đây là một số chi tiết cụ thể về lễ nghi trong bữa ăn tại Châu Âu:
1. Dụng cụ ăn uống
Người phương Tây sử dụng dao thìa nĩa và mỗi người sử dụng một bộ dụng cụ riêng, bao gồm các dụng cụ cơ bản: Đĩa ăn bánh mì và dao ăn bơ; Dao, thìa, nĩa dùng riêng cho từng món khai vị, món đệm, món chính và món tráng miệng; Ly nước hoặc ly rượu vang trắng hay vang đỏ tùy theo từng thực đơn của bữa ăn; Khăn ăn và đĩa định vị; Trên bàn ăn đặt gia vị là lọ muối và lọ tiêu. Ngoài ra, bàn ăn được đặt hoa tươi và sử dụng khăn trải bàn.
2. Cách bày trí bàn ăn
– Đĩa định vị hay khăn ăn được sử dụng để định vị chỗ ngồi của khách và sẽ được đặt vào tâm bàn, dóng thẳng giữa vị trí ngồi của khách.
– Bên phải đặt dao và thìa, bên trái đặt nĩa. Những ly rượu thường đặt phía trên đỉnh dao ăn chính, cạnh ly rượu có thêm một ly nước lọc. Đĩa bánh mì và dao ăn bơ luôn đặt ở bên trái đĩa định vị.
– Khi đặt bàn, phải đặt khăn ăn vào lòng đĩa định vị hay ở giữa bộ dao thìa nĩa. Khăn ăn thường được gấp tạo kiểu và được lựa chọn màu trắng sáng, vàng mơ hay trắng ngà, đảm bảo sạch và được là phẳng để trang trí bàn ăn. Bên cạnh đó, bàn ăn luôn được đặt bình hoa tươi và nến để trang trí theo chủ đề của bữa ăn/tiệc nhằm tăng tính thẩm mỹ.
– Hoa tươi trang trí bàn ăn được đặt ở vị trí thích hợp trên bàn ăn, đảm bảo chiều cao của hoa không được che tầm nhìn của khách ngồi vị trí đối diện nhau, với mục đích đảm bảo thuận lợi giao tiếp cho khách trên bàn ăn.
3. Cách sử dụng bộ dụng cụ ăn Âu
Theo quy cách sử dụng bộ dụng cụ ăn tại bàn, người ăn luôn cầm thìa và dao bằng tay phải, cầm nĩa bằng tay trái. Bữa ăn thông thường, bộ dao thìa nĩa ăn chính sẽ được đặt trong cùng, tiếp đến là thìa ăn súp luôn phía bên phải khách và ngoài cùng sẽ là bộ dao nĩa ăn khai vị. Trong các bữa tiệc lớn, thực đơn có thêm các món như cá, sorbet hay phomat,… bàn ăn đều chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ cho từng món và được đặt theo nguyên tắc đặt từ trong ra ngoài theo thứ tự từ món chính đến món khai vị của thực đơn. Khi dùng bữa, khách sẽ sử dụng dụng cụ từ ngoài vào trong và mỗi món ăn khác nhau sẽ sử dụng dụng cụ riêng trong suốt bữa ăn. Dụng cụ ăn tráng miệng thường có kích cỡ nhỏ hơn bộ dụng cụ nĩa ăn chính và thường được đặt ngay phía trên đĩa định vị đặt song song nhau, chuôi thìa hay dao hướng về phía tay phải và chuôi nĩa hướng về phía ngược lại để thuận tiện cho khách trong bữa ăn
.
Cách cầm dao, thìa, nĩa:
- Nếu khai vị là món súp, du khách nhấc thìa súp lên múc một ít súp vừa đủ một hớp. Uống tại cạnh của thìa.
- Dao và nĩa đặt xuống dĩa, chuôi dao và chuôi nĩa vẫn còn gác trên đĩa ăn tức là báo hiệu người phục vụ: “Tôi nghỉ chứ chưa ăn xong”.
- Dao và nĩa lật ngược lên cùng lúc, chuôi đặt song song trong lòng đĩa với nhau báo hiệu cho người phục vụ: “Tôi đã dùng xong, làm ơn thu dọn bàn”.
- Thức ăn nào dùng cho dụng cụ đó, bộ dao nĩa ăn cá có cấu trúc khác biệt dùng để lấy xương cá được sử dụng để ăn món cá, bộ dao nĩa ăn thịt dùng để cắt thịt dành cho món ăn có thịt nguyên lát/miếng. Món salad và tráng miệng cũng sử dụng bộ dao nĩa tương ứng riêng biệt. Trong bàn ăn Âu, luôn có con dao nhỏ gọi là dao ăn bơ có công dụng phết bơ lên bánh mì và sử dụng trong suốt bữa ăn cho đến khi ăn xong món chính. Đặc biệt, không bao giờ dùng lại chén đĩa, dụng cụ ăn của món trước cho món sau. Đối với đồ uống cũng vậy, mỗi loại nước, rượu đều có các loại ly chuyên biệt và thay đổi liên tục.
Tại các bữa tiệc lớn, người Châu Âu luôn có thói quen uống rượu aperitif trước khi vào dùng bữa ăn chính. Rượu vang, cocktail, bia, nước hoa quả hay các loại Vermouth… sẽ được phục vụ đi kèm cùng các món ăn chơi canapé, snacks, finger foods, amuse-bouche,… đây là những món ăn có kích thước nhỏ, khách có thể dùng tay để bốc và thưởng thức, thường có nhiều dạng, món và chỉ vừa mỗi miếng một lần ăn.
Người ta uống Champagne/Sparkling Wine hay một vài loại Cocktail cho phần khai vị với các món ăn nhẹ. Có thể khi dùng món hải sản thì uống rượu vang trắng ướp lạnh, nhưng khi ăn món thịt bò lại uống rượu vang đỏ và dĩ nhiên các loại ly này cũng sẽ khác nhau về hình dáng và dung tích. Cuối bữa ăn người Châu Âu thường dùng món tráng miệng, có thể là các loại kem, bánh ngọt, bánh Mousse hay trái cây và uống trà, cafe hay rượu tiêu vị.
4. Một số nguyên tắc khác trong bữa ăn tại Châu Âu
– Trong bữa tiệc, du khách nên ngồi hẳn vào trong ghế, chân khép kín đặt trên sàn nhà, tay để lên đùi (khi chưa vào tiệc), tránh chống cùi chỏ lên bàn.
– Trong lúc ăn, cánh tay khép vào người, chỉ cầm lấy khăn ăn và bắt đầu ăn khi chủ tiệc (chủ nhà) bắt đầu ăn.
– Lau miệng sạch trước khi uống.
– Ngậm miệng lại khi nhai, không nhai nhóp nhép hoặc húp nước canh, súp to tiếng. Khi thưởng thức súp, hãy chọn cách nhấp từng ngụm nhẹ nhàng từ cạnh thìa đừng húp sùm sụp. Đến những bữa tiệc đòi hỏi sự trang trọng, bạn cũng hãy tránh nhúng bánh mì vào súp để không làm bẩn. Nên cắn một miếng bánh mì sau khi nhấp một ngụm súp từ thìa.
– Tiếp chuyện mọi người trong bàn ăn vừa phải, không to tiếng.
– Tránh dựa ngả nghiêng vào thành ghế.
– Giữ cùi chỏ song song với người, khi cắt thức ăn, các động tác phải nhẹ nhàng di chuyển lên xuống, mềm dẻo theo chiều cố định để tránh va chạm vào người kế bên.
– Tuyệt đối không vứt thức ăn xuống sàn nhà.
– Lỡ đánh rơi muỗng, dao, nĩa trong khi ăn, du khách nên tránh nhặt chúng lên mà khéo léo nhờ người phục vụ thay thứ khác.
– Sử dụng khăn ăn đúng cách: Có rất nhiều quy tắc khi sử dụng khăn ăn ở các nhà hàng. Tuy nhiên, du khách chỉ cần nắm những điều cơ bản: mở khăn ăn ra, đặt nhẹ nhàng lên đùi khi ngồi. Nếu cần sử dụng khăn ăn trên mặt, hãy chấm nhẹ, không nên lau. Khi cần đi vệ sinh giữa bữa ăn, hãy gấp khăn ăn nhẹ nhàng, để trên ghế. Lúc quay lại, bạn nên nhanh chóng đặt lại lên đùi. Kết thúc bữa ăn, hãy gấp nhẹ khăn và đặt lên bàn.
– Không nghịch tay với dao, muỗng, nĩa, đũa.
– Không cúi sát đầu vào dĩa thức ăn hoặc gắp chọn nhiều lần các món ăn trên dĩa.
– Không cho quá đầy thức ăn vào miệng.
– Không dùng đầu dao cho thức ăn vào miệng hoặc mút đũa khi ăn.
– Không vươn vai, ngáp, ho hoặc khạc nhổ bừa bãi trong khi ăn.
– Không nên xỉa răng nơi bàn ăn mà không che miệng lại.
– Không cắt sẵn thức ăn thành từng miếng. Nếu đang ăn một miếng thịt vừa nấu, ăn đến đâu cắt đến đó sẽ giúp phần còn lại ấm. Hơn nữa, dừng lại cắt thức ăn trong bữa sẽ cho du khách thời gian tương tác với người xung quanh nhiều hơn. Khi những người thân chia sẻ câu chuyện, hãy dành thời gian để vừa cắt thức ăn vừa lắng nghe. Ngoài ra, cắt thức ăn dần dần sẽ cho du khách quãng nghỉ, giúp đánh giá mức độ no của mình chính xác hơn. Kiềm chế cắt trước toàn bộ thịt giúp du khách không ăn quá nhiều và chậm rãi cảm nhận từng chút mùi vị của món ăn.
– Khi được phục vụ bánh mì được đặt trên đĩa bánh mì hoặc đĩa bơ, đừng phết bơ lên cả ổ bánh mì cùng một lúc. Thay vào đó, du khách hãy xé bánh mì thành những mẩu nhỏ vừa đủ cho một hay hai lần ăn. Dùng bánh mì để nhúng vào súp hay vét nước sốt nhìn chung không phải là một cử chỉ hay trong bàn tiệc.
– Quy ước chuyển đồ ăn sang bên phải. Nguồn gốc của quy ước này là do hầu hết mọi người thích cầm đĩa bằng tay trái, cho phép họ tự phục vụ bằng tay phải. Dù cách thức này không phù hợp với người thuận tay trái, nhưng vẫn là chuẩn mực truyền thống.
– Ăn trước khi mọi người phục vụ. Quy tắc này thường được biết đến rộng rãi, nhưng nó có thể trở nên phức tạp hơn một chút khi ăn tối với một nhóm người, đặc biệt là nếu món khai vị đến vào những thời điểm khác nhau. Theo nguyên tắc của phép xã giao phải đợi cho đến khi tất cả được phục vụ. Tuy nhiên, thường thì chủ bữa tiệc sẽ không muốn để khách phải chờ đợi, sợ thức ăn nguội. Vì vậy, khi họ thúc giục, bạn có thể ăn, cùng thời điểm với các khách khác.
– Bàn ăn không phải nơi để nhắn tin hay lướt web. Dù thỉnh thoảng sử dụng điện thoại có thể được chấp nhận, nhưng nhìn chung, việc ưu tiên màn hình hơn những người ăn cùng là hành vi khiếm nhã.
– Phụ nữ không nên tô lại son ngay trên bàn tiệc, khi đó nên xin phép ra ngoài và tìm một nơi thích hợp để làm điều đó, ví dụ như nhà vệ sinh công cộng.
– Một quy tắc ứng xử lâu dài nhưng thường bị bỏ qua là luôn luôn chuyền muối và hạt tiêu cùng nhau. Hãy coi chúng như một cặp đôi không thể tách rời. Thực hành này không chỉ là truyền thống mà còn là một cử chỉ lịch sự. Bởi truyền cả hai loại gia vị cùng nhau, du khách sẽ đáp ứng trước bất kỳ mong muốn tiềm ẩn nào về hạt tiêu sau khi yêu cầu muối.
– Dù thỉnh thoảng du khách có thể nêm muối vào món ăn trước khi nếm thử, nhưng theo phép xã giao nên nếm thử món ăn trước để xác định mức độ đậm nhạt. Đây là một cử chỉ đơn giản nhưng thể hiện sự tôn trọng đối với cả chuyên môn của đầu bếp và trải nghiệm ẩm thực nói chung.
– Khi được chiêu đãi một bữa ăn ngon, tránh gọi món đắt nhất trong thực đơn để thể hiện sự tôn trọng và biết ơn với chủ nhà. Khi bữa ăn diễn ra, người phục vụ hỏi về đồ uống hoặc món tráng miệng bổ sung, du khách nên lịch sự chiều theo sở thích của chủ nhà. Tuy nhiên, nếu chủ nhà khuyến khích gọi bất cứ món gì du khách muốn, có thể là để ăn mừng sinh nhật hoặc thành tích quan trọng, du khách được tự do lựa chọn. Tất nhiên, du khách vẫn phải chú ý đến thái độ của chủ nhà và hỏi về món họ định gọi trước khi gọi món của bạn. Điều này đảm bảo lựa chọn của bạn phù hợp với bầu không khí chung và kỳ vọng của trải nghiệm ăn uống.
– Các nhà hàng thường đóng gói thức ăn chưa ăn hết để khách mang về nhà. Điều này bình thường, nhưng quan trọng là không tạo ấn tượng rằng khách đang tận dụng thức ăn thừa miễn phí. Ví dụ, cố tình gọi quá nhiều món trong bữa trưa công ty để tối không phải mua đồ ăn. Mang đồ thừa về hay không còn phụ thuộc vào mối quan hệ của khách với chủ nhà. Theo nguyên tắc chung, du khách nên lưu ý đến các tín hiệu và sở thích của chủ nhà để đảm bảo không vô tình vượt quá bất kỳ ranh giới nào.
– Bày tỏ lòng biết ơn! Dù một người bạn mời du khách ăn tối, sếp mời du khách đến ăn trưa, hay đối tác chuẩn bị một bữa ăn cho du khách, đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của việc bày tỏ lòng biết ơn. Trong mối quan hệ thân thiết, một lời cảm ơn bằng lời khi bữa ăn kết thúc là đủ. Tuy nhiên, nếu ai đó đã chào đón du khách đến nhà, hãy gửi thiệp cảm ơn viết tay hoặc mang hoa đến. Nếu vợ/chồng hoặc cha mẹ của du khách chuẩn bị bữa tối cho du khách vào các ngày trong tuần, hãy tỏ lòng biết ơn bằng cách giúp rửa bát và dọn dẹp.
Văn hóa, truyền thống, con người Châu Âu vẫn còn rất nhiều những điểm thú vị để chúng ta khám phá và tìm hiểu. Nếu có dịp du lịch Châu Âu, đừng để cách trở văn hóa và ngôn ngữ làm những trải nghiệm của du khách trở nên kém trọn vẹn. Với những lễ nghi trong bàn ăn tại Châu Âu đã được đề cập, Viet Viet Tourism tin rằng du khách đã có thể tự tin để bắt đầu những trải nghiệm thú vị trong văn hóa ẩm thực của mình.